19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun’a gelerek, Kurtuluş Savaşı'nı başlattığı gün, ilk defa 1926 yılında Gazi Günü adı altında Samsun'da kutlanmış, 24 Mayıs 1935'te Atatürk Günü adı altında resmiyet kazanmıştır.
Beşiktaş'ın girişimleriyle Fenerbahçe Stadı'nda kutlanan bu ilk 19 Mayıs, Galatasaray ve Fenerbahçeli yüzlerce sporcunun da katılımıyla bir spor günü haline gelmiştir. 20 Haziran 1938 tarihli kanunla "Gençlik ve Spor Bayramı" olarak kutlanan bu ulusal bayramın adı 12 Eylül 1980’den sonra "Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı" olmuştur.
Milletçe bu sene bu bayramın 107. yılını kutluyoruz.
Anadolu'da emperyalistlerin işgallerine karşı direnişler başlaması üzerine 21 Nisan 1919 tarihinde İngiliz yüksek komiseri Amiral Calthorpe, Saray Hükümetine bir nota verdi. İngilizlerin istekleri üzerine Saray Hükümeti, Samsun'a bir "umumi müfettiş" göndermeye karar verdi.
Bu umumi müfettişin görevi, Samsun ve çevresindeki Rumlara tecavüz eden Türkleri terbiye etmek; sonra da Anadolu'da var olduğu söylenen bir takım oluşumları ortadan kaldırmaktı.
6 Mayıs 1919 tarihli talimname ile, Atatürk Saray Hükümeti'nin kararı ve Padişah'ın onayı ile 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi.
Talimatnameye göre Atatürk'ün görevleri ve yetkileri şunlardı:
1- Bölgede asayişin sağlanması.
2- Silah ve cephanelerin toplanması.
3- Şuraların kapatılması.
4- 3.ve 15.kolorduların müfettişlik emrine verilmesi.
5- Mustafa Kemal'in, müfettişlik bölgesi Trabzon, Erzurum, Sivas, Van, Erzincan ve Canik (Samsun) illerine gereken emirleri verebilmesi.
Atatürk, Anadolu'ya geçip de sarayın verdiği görevin tam tersine, orduları dağıtmak yerine halkı direnişe çağırınca, silahları toplamak yerine halka silah dağıtınca, şuraları kapatmak yerine yeni şuralar, kongreler toplayıp direnişi körükleyince İngilizler, Saray Hükümeti'nden Atatürk'ü geri çağırmasını istediler. 8 Haziran 1919'da Harbiye Nezareti Atatürk'ü geri çağırdı. 18 Haziran 1919'da Dahiliye Nezareti, Müdafaai Hukuk Cemiyetleri kurulmasını ve telgrafların çekilmesini yasakladı. Amasya Genelgesi'nin yayımlanmasından bir gün sonra 23 Haziran 1919'da Dahiliye Nezareti Atatürk'ün azledilmesine karar verdi. 26 Haziran 1919'da Dahiliye Nezareti milli ordu kurmayı yasakladı. 5 Temmuz 1919'da Saray Hükümeti, Atatürk'ü ordu müfettişliği görevinden aldı. Bunun üzerine Atatürk, bizzat Padişah Vahdettin'e, askerlikten istifa ettiğini bildirdi.
Atatürk'ü geniş yetkilerle Anadolu'ya gönderenler, yirmi gün sonra, 8 Haziran 1919'da geri çağırdılar. İki ay olmadan 8 Temmuz 1919'da görevden aldılar. 10 Nisan 1920'de Atatürk'ün "katli vaciptir" diyen ihanet fetvası yayımlandı.
18 Nisan 1920'de Kuvayı Milliye'yi yok etmek için İngilizlerin, para ve silah desteği ile Kuvayı İnzibatiye adıyla bir ordu kuruldu. 11 Mayıs 1920'de Atatürk ve arkadaşlarının idam fermanı yayımlandı.
Bundan sonra Atatürk ve arkadaşları boyunlarında Padişah'ın idam fermanı ile milli mücadeleye devam ettiler. Bütün imkânsızlıkları ve zorlukları, vatan ve millet aşkı ile yendiler. Türk milletinin yeniden doğuş günü olan bu mutlu günde, milletçe onları rahmet, minnet ve saygı ile yad ediyoruz.
