23.02.2021, 21:25 82

AHLÂK VE ZEKÂ ÜZERİNE

Hasan Ali KALAYOĞLU

Hasan Ali KALAYOĞLU

Uzmanlar, ahlâklı olmanın olmazsa olmaz değerlerinden biri olan dürüstlükle zekâ arasında bir ilişki olup olmadığını merak etmişler ve bir deney yapmışlar.

İlk olarak deneyde yer alacak insanlara dürüstlükten ne anladıkları sorularak zekâ düzeyleri, yaşları, dini eğilimleri, ekonomik, sosyal ve psikolojik durumları ayrıntılı olarak incelenmiş. Sonra da tek başlarına kapalı bir kabine alınarak –tabii ki gizli kamera çekiminde- masa üzerindeki tek zarı atmaları ve dışarı çıkınca zarın sonucunu söylemeleri istenmiş. Ayrıca da, zarda 1 atanlara 2,5 dolar, 2 atanlara 5, … 6 atanlara ise 15 dolar verileceği üstüne basılarak söylenmiş. Böylece deneye katılanlar zarın sonucuyla ilgili kişisel çıkar sağlamak adına yalan söylemeye teşvik edilmiş.

Gelelim sonuçlara. Zekâ testinde üst sıralarda olanların büyük çoğunluğunun çıkarlarına zarar vermeyi göze alarak zarın sonucunu doğru söyledikleri gözlenmiş. Yalan söyleyerek fazla para kazanma peşinde olanların büyük çoğunluğu ise zekâ düzeyi vasat ya da vasatın altında olanlarmış. Ayrıca da dürüstlüğün ekonomik durum, çalışıp çalışmama, dindar olup olmama gibi etkenlerin hiç birisiyle bağlantısı olmadığı ortaya çıkmış. Kişilerin kendi dürüstlüklerine dair söyledikleri şeylerin de sonuçlarla hiçbir bağlantısı görülmemiş. Deneklerin kadın ya da erkek olmaları da dürüstlük konusunda hiç mi hiç fark etmiyormuş.

Zeki insanların daha dürüst olmalarının nedeni olarak daha şüpheci olmaları ve detayları da hesaba katmaları olarak açıklanmış. Zeki insan, ahlâk dışı bir etkinlik yaptığında eninde sonunda bunun bedelini ödeyeceğini, ödemezse bile vicdanının peşini bırakmayacağını ve bir şekilde daha büyük bir zarar göreceğini düşünüyor. Ayrıca bu gruptaki insanlar bir olaya girmeden, ne gibi yan etkileri olabileceğini ve nasıl sonuçlar verebileceğini düşünebilecek öngörüye sahipler. Diğerleri yani düşük zekâlı olanlar ise öngörüye falan kafa yormuyor ama kendine son derece güveniyor (cahil cesareti) ve köylü kurnazlığına başvurarak, kazanacağını düşünüyor. Ancak zeki olmadığı için bazı verileri gözden kaçırıyor ve yakayı ele veriyor.

Yeri gelmişken söyleyeyim, biz toplum olarak “zeki” sözcüğünü de yanlış kullanıyoruz. Kendi çıkarları için başkalarını kullananları, dalavere çevirme becerisi yüksek olanları, yalan ve dolanlarla insanları etkileyip peşine sürükleyen uyanıkları, insanların manevi değerlerini kullanarak bir yerlere gelenleri zeki ve başarılı olarak tanımlıyoruz. Oysa bunlara “hilebaz” ya da “düzenbaz” sözcüğü daha iyi yakışır. Aşağıdaki örnek ise tam da bizim bu özelliğimizi çok güzel açıklıyor.

Bir iş yemeği sırasında Alman profesör bizim iş adamlarımızdan birine şunları söyler:

Sizin iş adamlarınızla bizimkiler arasında şöyle bir ayrım var: Sizden 10 kişi işe atılırken amaçları ertesi gün zengin olmaktır. Bunlardan 9’u batar ama 1’i bir şekilde başarır. Siz batan 9’u görmezsiniz ama başaran 1’i övüp durursunuz. Bizde ise 10 kişi işe atılırken 10 sene sonra başarılı olmak için plan yapar ve 10 sene sonra 9’u başarırken 1’i başarısız olur. Sizin o kadar bekleyip sonucu görme sabrınız yok.

En büyük ahlâk bilimdir, çünkü kesinlik ve gerçeklik vardır. Çıkar sağlamak adına attığın zardaki sayıyı değiştirdiğin anda ahlâkla olduğu kadar bilimle de bağını kesmiş olursun. Gerçek gerçektir, kimse değiştiremez ama çıkar uğruna başvurulan yalan, gündüz gözlerini kapatıp gecedir demekle aynı kapıya çıkar. Çünkü belirsizlik, yeterli bilgiye sahip olamamanın doğal bir sonucudur, yani bilgisizliğin diğer halidir.

DÜŞÜNEN SÖZLER:

Demir gibi cahili, altın gibi bilginden daha kıymetli yapan şey, ahlâktır. Mevlana

Yalan zekâ işidir, dürüstlük ise cesaret. Eğer yalan söylemeye zekân yetmiyorsa, cesaretini kullanıp dürüst olmayı dene. VİCTOR HUGO

Kalite, kimse bakmadığında da doğru olanı yapmaktır. HENRİ FORD

O kadar cahilsiniz ki, dinimiz var diye ahlâka ihtiyaç kalmadığını sanıyorsunuz. Nikola Tesla

Asıl yetimler anadan babadan değil, ilim ve ahlâktan yoksun olanlardır. Hz. Ali

Bir milletin ahlâkı dişleri gibidir. Çürüdüğü nispette acısını hisseder. Bernard Shaw

Din ve ahlâk duygularının zayıflaması, zekânın zayıflaması kadar tehlikelidir. Alexis Carel

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
-2°
parçalı az bulutlu
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 21 50
2. Konyaspor 20 39
3. Başakşehir 20 34
4. Adana Demirspor 21 34
5. Fenerbahçe 21 33
6. Beşiktaş 21 32
7. Hatayspor 20 32
8. Gaziantep FK 21 31
9. Sivasspor 21 30
10. Karagümrük 21 30
11. Alanyaspor 20 29
12. Kayserispor 21 28
13. Galatasaray 20 27
14. Giresunspor 20 25
15. Antalyaspor 21 23
16. Göztepe 21 21
17. Kasımpaşa 20 18
18. Altay 20 18
19. Rizespor 21 18
20. Ö.K Yeni Malatya 21 15
Takımlar O P
1. Ümraniye 20 42
2. Ankaragücü 20 42
3. Erzurumspor 19 37
4. Eyüpspor 19 35
5. Bandırmaspor 20 33
6. İstanbulspor 20 33
7. Adanaspor 19 29
8. Samsunspor 18 27
9. Gençlerbirliği 19 26
10. Manisa Futbol Kulübü 20 25
11. Boluspor 19 24
12. Tuzlaspor 19 24
13. Kocaelispor 20 24
14. Menemen Belediyespor 20 23
15. Keçiörengücü 19 22
16. Altınordu 19 22
17. Bursaspor 19 19
18. Denizlispor 20 19
19. Balıkesirspor 19 8
Takımlar O P
1. Manchester City 22 56
2. Chelsea 22 43
3. Liverpool 20 42
4. West Ham United 21 37
5. Arsenal 20 35
6. Tottenham 18 33
7. M. United 20 32
8. Wolverhampton Wanderers 20 31
9. Brighton 20 28
10. Leicester City 18 25
11. Crystal Palace 21 24
12. Southampton 21 24
13. Aston Villa 20 23
14. Brentford 20 23
15. Everton 19 19
16. Leeds United 19 19
17. Watford 19 14
18. Norwich City 21 13
19. Newcastle 20 12
20. Burnley 17 11
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 49
2. Sevilla 20 44
3. Real Betis 20 34
4. Atletico Madrid 20 33
5. Real Sociedad 20 33
6. Barcelona 20 32
7. Rayo Vallecano 20 31
8. Villarreal 20 29
9. Athletic Bilbao 21 28
10. Valencia 20 28
11. Espanyol 20 26
12. Osasuna 20 25
13. Granada 20 24
14. Celta Vigo 20 23
15. Mallorca 20 20
16. Elche 20 19
17. Getafe 20 18
18. Deportivo Alaves 20 17
19. Cadiz 20 14
20. Levante 20 11

Gelişmelerden Haberdar Olun

@