30.04.2021, 00:01 34

ÖLÜM VAR, AYRILIK VAR ÇORUM MANİLERİ-2

Muzaffer GÜNDOĞAR

Muzaffer GÜNDOĞAR

Birinci bölümde, 67. sayfanın sonuna değin maniler üzerine çok yönlü, bilgilendirici ve aydınlatıcı değerlendirmeler yapıyor İbrahim gösterir. Çorum’da Mani Söyleme Geleneği üst başlığı altında mani söyleme geleneği dört bölümde işleniyor.

Tarihsel Süreçte Mani başlığını taşıyan ilk alt bölümde maninin tanımı yapılarak mani türünün nasıl ortaya çıktığı açıklanıyor. Ayrıca Türk dünyasında mani anlamında kullanılan akışta, berete, çinik, esevele, ficek, okşama, sarım, ülenek gibi 43 sözcüğün açıklaması yapılıyor.

İkinci alt bölümde, Çorum’da söylenen manilerin ölçü, uyak gibi biçimsel özellikleri üzerinde duruluyor. Manilerin, halk şiirinin genel özelliklerini taşıdığı örnek gösterilerek açıklanıyor.

Üçüncü alt bölümde, Çorum manileri yapılarına, dize sayılarına, konularına göre sınıflandırılıyor.

Yapılarına göre maniler; düz mani, kesik mani, artık mani, deyiş (karşılıklı mani) biçiminde sınıflandırılarak her birinin örnekleri veriliyor.

Sonra dize sayısına göre maniler üzerinde duruluyor. Manilerdeki dize sayısının dörtten on dörde kadar çıkabildiği açıklanıyor.

Manilerin konularına göre sınıflandırılması konusunda, hemen her konuda mani söylenebildiği, ancak öncelikli konunun sevgi olduğunun altını çiziyor.

Dördüncü alt bölümde ise, mani söylenen yirmi değişik ortama ilişkin açıklama yapılarak bu ortamlarda söylenen manilerin örneklerine yer veriliyor.

Bu konuda, halk ozanlarının söylediği manilerden bazı örnekler sunmak isterim.

Halk ozanlarının söylediği maniler için şunları yazıyor İbrahim Gösterir:

“Çorum yöresi ozanlık geleneği açısından oldukça zengin bir yöredir. Geçmişten günümüze değin ünlü ozanlar yetiştirmiştir. Bu ozanlardan kimileri, içerik açısından yetkin, sanat değeri yüksek özgün maniler üretmişlerdir.”

“Çorum’da Derviş Edna ile Mırık’ın dışında mani söyleyen ozanlar içinde Hasan Çıtak, Abdullah Ercan, Rifat Kurtoğlu, Sırrı Çağlar, H. Hayri Ucar, Gazi Atçal, İbrahim Gösterir (Ozani) ilk aklımıza gelenlerdir.”

“Körhasan” mahlaslı Hasan Çıtak’tan iki mani:

Cevahir taşı mısın?

Güzeller başı mısın?

Baharınan gelirsin

Kız çiğdem aşı mısın?

Bülbülün sesi olmalı

Çeşmenin tası olmalı

El uzatıp dost dediğin

Adamın hası olmalı

İki mani de Çorum’un son senatörü, hukukçu, araştırmacı, yazar, ozan Abdullah Ercan’dan…

Sürmeli

Mahmur gözler sürmeli

Seni gönül yarasına

Merhem diye sürmeli

Kandilden

Farkım yoktur kandilden

Senden ayrı düşeli

Kan gidiyor kan dilden

Çorum’un Eskiekin köyünden Âşık Rifat Kurtoğlu’ndan da mani almadan olmaz. İşte iki manisi…

Kız gelin gâvur gelin

Bu nice tavır gelin?

O sırma saçlarını

Sinemde savur gelin

Sürmeler göze düşer

Dolanır söze düşer

Civan gibi koç yiğit

Bir kötü kıza düşer

Şiirlerinde “Ozani” ozanlık adını kullanan İbrahim Gösterir de özgün maniler üretmiş ozanlardandır. İki örnek de onun manilerinden verelim:

Bir sözünü duydum yâr

Sana gönül koydum yâr

Koynunda ısıt beni

Ayaz yedim buydum yâr

Kaşı gözü düz güzel

Bana da göz süz güzel

Senin bir telin etmez

Elli güzel yüz güzel

Kitabın ikinci ana bölümünde yazılı, sözlü kaynaklardan 3600 mani bulunuyor. Maniler, 70. sayfadan 330. sayfaya kadar toplam 240 sayfada yer alıyor.

Manilerin son dizesinin uyak sözcüğünün son harfine göre abecesel dizilişi ise şöyledir:

A- Ç- E- H- I- İ- K- L-M- N- P- R- Ş- T- U-Ü-Y-Z

Manilerin bitim yeri olan 330. sayfadan sonra sözlük, dizin, kaynakça bölümleri bulunuyor.

Yazar, sözlükte manilerde geçen kimi yöresel adların ve anlamı pek bilinmeyen sözcüklerin anlamları açıklanmış.

Kişi adları ile yer adları, iki ayrı dizin halinde sunulmuş. Bu dizinler sayesinde kişilere yönelik söylenmiş manilerle içinde yer adı geçen maniler, manilerin numaralandırılmış olmasından dolayı kolayca bulunabiliyor.

Kitap, yazılı kaynaklar ile sözlü kaynakların sıralandığı kaynakça ile sona eriyor. Yazar burada 146 kaynak adı sıralıyor.

İbrahim Gösterir’in halk bilimi bağlamındaki bu çalışması doktora tezi düzeyindedir. Kendisini böylesine kapsamlı ve nitelikli bir çalışma ortaya koyması nedeniyle içtenlikle kutluyor; esenlik ve mutluluk içinde nice başarılar diliyoruz.

26.03.2021

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
18°
açık
banner303
banner364

Gelişmelerden Haberdar Olun

@