Şiir Özgürlüğe Uçar, çok önceden elime geçmişti. Ancak genç şairlerden çok sayıda kitap ulaşıyor elime; doğrusu bu yoğunluk içinde kitabı bir süre bulamadım. İki gün önce kitaplığımda yeniden karşıma çıktı. Bu karşılaşma, yalnızca bir hatırlama değil; aynı zamanda güçlü bir şiir evrenine yeniden giriş oldu.
Kitap, daha ilk sayfalarından itibaren okurunu bir estetik alana değil, bir yaraya davet eder. Bu kitapta şiir, bir süs değil; bir tanıklık, bir hesaplaşma ve yer yer bir çığlıktır. Özgür Barış Çoban, şiiri bireysel duygulanımın dar alanından çıkararak doğrudan toplumsal gerçekliğin ortasına yerleştirir.
Kitabın “Sunu” bölümünde kurulan dil, aslında bütün şiirlerin omurgasını önceden haber verir. Şair, dünyayı “acı ve gözyaşları ile bezenmiş ihtiyar gezegen” olarak tanımlarken, insanlığın kendi yarattığı felaketlerle yüzleşmesini ister. Özellikle şu düşünce, kitabın ana izleğini açık eder:
“Silah doğrultana, silah çevrildiğinde yaşadığı duygu karmaşası yine aynı insanın.”
Burada dikkat çeken nokta, şairin suçu dışsallaştırmamasıdır. Düşman, öteki ya da soyut bir kötülük değil; doğrudan insandır. Bu yaklaşım, şiirleri yalnızca politik değil, aynı zamanda etik bir sorgulama alanına taşır.
“Suriye” şiiri, bu tanıklığın en yalın ve en çarpıcı örneklerinden biridir. Şair, savaşın başlangıcını anlatırken bile bir masumiyet zamanına işaret eder:
“kararmadan / henüz gökyüzü / yıldırımlar çakmamış, ateşler / salınmamışken ortalığa”
Bu dizelerde zaman, henüz kirlenmemiştir. Ancak hemen ardından gelen imgeler, bu masumiyetin nasıl yok edildiğini gösterir. “gözyaşları sulamadan” ve “yer gök kan kızılına boyanmamışken” ifadeleri, savaşın yalnızca fiziksel değil, duygusal ve insani bir yıkım olduğunu ortaya koyar.
Şair burada tarih yazmaz; kaybın şiirini yazar.
Kitabın en çarpıcı damarlarından biri, insanın içten içe çürümesine yönelttiği sert bakıştır. “insan bozulunca” şiiri bu anlamda neredeyse bir hüküm cümlesi gibidir:
“Galiba önce insan bozuldu / sonra ekmekler”
Bu iki dize, bir çağın özetidir. Ekonomik bozulmanın, ahlaki çöküşten bağımsız olmadığını söyleyen şair, meseleyi sistem eleştirisinin ötesine taşır; doğrudan insanın özüne yönelir.
Şiirde geçen “ateşböceklerini de öldürdüler” dizesi ise yalnızca bir doğa tahribatı değil; ışığın, umudun, saflığın öldürülmesi anlamına gelir. Bu, modern dünyanın karanlığına karşı güçlü bir metafordur.
“karşı yaka” şiiri, bireysel bir ayrılığı değil, toplumsal bölünmeyi anlatır:
“Birbirine yan bakan / karşı iki yaka gibiyiz / bir araya gelemeyen”
Bu dizeler, yalnızca iki insanın değil; iki sınıfın, iki dünyanın, iki gerçekliğin ifadesidir. Şairin dili burada son derece sade, ancak bir o kadar derindir. Devamında gelen çocuk imgeleri ise bu bölünmenin gelecek kuşaklara nasıl miras kaldığını gösterir.
“Yarına ne kalır bu ülkeden / öfkesine yenilmiş / bir halktan başka”
Bu soru, cevabı olmayan bir sorudur. Ama zaten şiirin görevi cevap vermek değil; sarsmaktır.
“boyacı” şiiri, gündelik hayatın içindeki görünmez insanı merkeze alır. Şair, büyük anlatılar yerine küçük hayatların içine girer:
“Her sabah / ilk o kurar / boya sandığını”
Bu basit gibi görünen başlangıç, aslında bir emeğin ritüelidir. Ancak şiirin en çarpıcı yönü, bu insanın görünmezliğidir:
“hiç göz göze gelmedik ki / bakışları hep ayaklarımda”
Bu dizeler, sınıfsal mesafeyi bir bakış metaforu üzerinden kurar. Göz göze gelmemek, yalnızca fiziksel değil; insani bir kopuştur.
Bütün bu karanlık tabloya rağmen, kitap umutsuz değildir. Aksine, umut bilinçli bir tercihtir. “Sunu” bölümünde geçen şu ifade, şairin şiir felsefesini açıklar:
“şiirleri var, edebiyat var, ne iyi ki umut var”
En önemlisi: “umut insanda”
Bu yaklaşım, Nâzım Hikmet geleneğiyle açık bir bağ kurar. Ancak Çoban’ın şiiri, bu umudu romantize etmez; acının içinden çıkarır.
Şiir Özgürlüğe Uçar, adının vaat ettiği gibi bir kaçış değil; tam tersine gerçeğin içine doğru bir uçuştur. Bu kitapta şiir:
*Tanıklık eder, *Yargılar, *Sorgular, *Sonunda direnç üretir.
Özgür Barış Çoban’ın şiiri, süslü bir dilin değil; yaralı bir çağın dilidir. Onun dizelerinde estetik, acının içinden geçerek kurulur. Bu yüzden bu şiirler okunmaz sadece; hissedilir, rahatsız eder ve düşündürür.
Belki de en önemlisi, okuru şu soruyla baş başa bırakır: İnsan bozulduysa, onu yeniden kuracak olan nedir? Şiir mi, yoksa hâlâ içimizde kalan o “umut” mu?