Son yıllarda sıkça tekrar edilen bir cümle var:
“İtibardan tasarruf olmaz.”
Bu cümle ilk bakışta devlet ciddiyetini savunuyormuş gibi görünür. Oysa mesele, “itibar” ile “gösteriş” arasındaki farkı bilip bilmemektir. Tarih boyunca iktidarlar meşruiyetlerini iki yolla sağlamaya çalışmıştır: ya adaletle ya da ihtişamla.
Adalet zayıfladığında ihtişam büyür.
Ve ihtişam büyüdükçe, hakikat küçülür.
Bugün karşı karşıya olduğumuz mesele yalnızca ekonomik ya da siyasal değildir; daha derindedir. Bu, bir medeniyet krizidir. Çünkü medeniyet, yüksek binalarla değil; yüksek ahlakla ayakta kalır. Kurumların itibarı bütçelerle değil, adaletle ölçülür. Eğer adalet gerilerse, en görkemli yapılar bile içi boş kabuklara dönüşür.
Antik Yunan’dan bu yana düşünürler iktidarın en büyük zaafının “görünüşe yaslanmak” olduğunu söyler. Platon’un mağara alegorisini hatırlayalım: İnsanlar gölgeleri gerçek sandığında, hakikat duvara yansıyan siluetlere indirgenir.
Bugün de “itibar” adına büyütülen gölgelerin, gerçeğin yerini alıp almadığını sormamız gerekiyor.
Çünkü itibar, yüksek duvarlarla değil; adaletle ayakta kalır.
Görkemli binalar inşa etmek kolaydır; zor olan güven inşa etmektir.
Maskeler artık yüzlerde değil, zamanın alnında. Sorun bireysel değil; yapısal. Liyakat geri çekildiğinde, temsil krizi başlar. Temsil krizi başladığında ise toplumla yönetim arasındaki görünmez bağ incelir.
Halkın yürüdüğü yollara basmayanların, halk adına karar verdiği bir düzen uzun süre taşınamaz.
Bir başka aşınma daha yaşıyoruz: Uzlaşma kültürünün erozyonu.
Kendini hakikatin tek temsilcisi sayan, karşısındakini anlamaya değil bastırmaya çalışan refleksler, toplumsal tansiyonu sürekli yükseltiyor. Aynı gemide olduğumuzu biliyoruz ama dümeni paylaşmayı öğrenemiyoruz.
Destek beklediğimiz yerlerden destek gelmediğinde öfke büyüyor.
Öfke büyüdükçe dil sertleşiyor.
Dil sertleştikçe ortak zemin daralıyor.
Sonunda hepimiz savruluyoruz.
Hannah Arendt, kötülüğün çoğu zaman yüksek sesle değil, normalleşerek yayıldığını söyler. Sessizliğin sıradanlaşması, bir medeniyet için alarmdır. Çünkü suskunluk çoğaldıkça yanlış güç kazanır.
Ve en tehlikelisi şudur: İnsan, alıştığı şeye itiraz etmez.
Bugün gençlik kendini kırık bir dal gibi hissedebilir.
Ekonomik kaygılar, gelecek belirsizliği, adalet arayışı…
Fakat burada romantik bir teselliye sığınamayız.
Gençlik yalnızca “umut” değildir; aynı zamanda sorumluluktur.
Tarih, gençliğin ayağa kalktığı anlarda yön değiştirmiştir; doğru.
Ama tarih aynı zamanda susan gençliğin yükünü de ağır ödetmiştir.
Eğer gençlik yalnızca izlerse, başkalarının kurduğu oyunun figüranı olur.
Eğer yalnızca şikâyet ederse, değişimin değil hayal kırıklığının mirasçısı olur.
Bir medeniyet krizinde tarafsızlık konfor değildir; gecikmiş bir tercihtir.
Hiçbir toplum, gençliğinin enerjisini seyirci koltuğunda tutarak yükselemez.
Hiçbir gelecek, sadece eleştiriyle inşa edilemez.
İrade olmadan değişim olmaz.
Güneş her sabah doğuyor.
Ama aydınlık, sadece doğmakla değil; yüzünü ona dönenlerle çoğalıyor.
Asıl soru şu:
Gölgeyi mi büyüteceğiz, yoksa ışığı mı?
Karar hâlâ gençliğin ellerinde.
Ama zaman, artık beklemiyor.