Bugün siyasette yaşanan krizleri bir partinin iç sorunu olarak görmemek gerekir. Zira konu bir koltuk, bir makam ya da birkaç isimden ibaret değildir. Tartışma, doğrudan doğruya demokrasinin temel ilkelerine, hukuk düzenine ve siyasal meşruiyet anlayışına uzanıyor. Cumhuriyet Halk Partisi çevresinde yaşanan gelişmeler de bu niteliğe sahiptir.
CHP sıradan bir siyasi parti değildir. Kurtuluş Savaşı'nın içinden doğan, Cumhuriyet'in kuruluşuna öncülük eden ve Türkiye'nin siyasal tarihinde derin izler bırakan bir kurumdur. CHP'de yaşanan her sarsıntı yalnız parti üyelerini değil, demokrasiye inanan geniş kesimleri de ilgilendirir.
Demokratik sistemlerde siyasi partilerin yönetimi seçimle belirlenir. Kongreler yapılır, delegeler oy kullanır, sonuçlar ilan edilir ve yetkili kurullar görevlerini sürdürür. Meşruiyetin kaynağı da buradadır. Zira demokrasi, iradenin sandık yoluyla ortaya çıkmasına dayanır.
Şunu sormak isteriz: Bir siyasi partinin yönetimini belirleyen şey nedir?
Delegelerin iradesi mi?
Seçilmiş kurullar mı?
Yoksa siyasal tartışmaların odağı haline gelen yargısal müdahaleler mi?
Bu soru yalnız CHP açısından değil, Türkiye'nin demokrasi anlayışı açısından da önemlidir.
Hukuk, demokratik iradeyi korumak için vardır. Hukukun ereği siyasal rekabetin yerine geçmek değil, onun adil biçimde işlemesini sağlamaktır. Demokratik meşruiyet ile hukuki süreçler arasındaki denge bozulduğunda ortaya hem siyasi krizler hem de güven bunalımları çıkar.
Türkiye'nin yakın tarihinde bunun bazı örnekleri görülmüştür. Partiler kapatılmıştır. Seçilmiş siyasetçiler görevlerinden uzaklaştırılmıştır. Sandıktan çıkan sonuçlar uzun tartışmalara konu olmuştur.
Her olayı kendi koşulları içinde değerlendirmek gerekir. Ancak ortak soru değişmemiştir: Halkın iradesi ile devlet kurumları arasındaki denge nasıl korunacaktır? Bugün CHP etrafında yürüyen tartışmaların merkezinde de bu soru vardır.
Zira konu sadece kimin genel başkan olduğu değildir. Konu, siyasi meşruiyetin hangi temeller üzerinde yükseldiğidir.
İşin diğer bir yanı ise siyasal ahlakla ilgilidir. Demokrasi yalnızca yasalarla ayakta durmaz. Toplumların ortak vicdanı, kurumlara duyulan güven ve siyasal gelenekler de en az yasalar kadar önemlidir. Bu nedenle siyasette bazen hukuki tartışmalar sürerken meşruiyet tartışmaları çok daha belirleyici hale gelir.
Cumhuriyet'in kuruluş felsefesi de bu anlayış üzerine inşa edilmiştir. Egemenliğin kaynağı kişisel otoriteler değil halktır. Yetkinin kaynağı atama değil seçimdir. Gücün kaynağı bireyler değil kurumlardır.
Bugün gereksinim duyulan şey yeni kutuplaşmalar değil, demokratik ilkelere bağlılıktır. Zira kişiler geçicidir, makamlar geçicidir, hatta siyasi dönemler de geçicidir.
Kalıcı olan kurumlardır. Kurumların gücü ise ancak meşruiyetlerini koruyabildikleri ölçüde devam eder.
Cumhuriyet'in kurucu partisinde yaşanan tartışma, sadece bir parti tartışması değildir. Bu tartışma, Türkiye'de demokratik siyasetin hangi kurallar içinde işleyeceği sorusunu gündeme getirmektedir.
Tarih bize aynı gerçeği tekrar tekrar anımsatmaktadır:
Demokrasi, sadece seçim yapmaktan öte, seçimle ortaya çıkan iradeye saygı göstermekle yaşar.