28.04.2021, 00:01 75

ÇORUM HALK KÜLTÜRÜNDE GÜLMECE-3

Muzaffer GÜNDOĞAR

Muzaffer GÜNDOĞAR

Atışmada da en az iki ozan, belli kurallar içinde ustalıklarını sergilemeye çalışır. Atışmalar da, çoğunlukla bir dinleyici topluluğu önünde yapılır. Bir tür yarışma sayılsa bile, karşıdakini yenme, mat etme söz konusu değildir. Atışmada amaç genellikle dinleyicileri eğlendirmektir. Atışmaya katılan ozan, izleyenlerin hoşuna gidecek gülünç sözler kullanır. Alaycı bir anlatımı vardır. İlginç benzetmeler yaparak karşısındaki ozanının kusurlarını sayıp döker. Onu kızdırmaya, topluluk önünde küçük düşürmeye çalışır.

Deyişme ise, iki ya da daha çok ozanın herhangi bir konuda manzum olarak söyleşmeleridir. Deyişmede, ne yenme yenilme ne de rakibe takılma, laf atma vardır. Deyişmede, verilen bir ayakla ya da ozanlardan birinin açacağı ayakla; duygu, düşünce, inanç, tavır gibi pek çok özelliğin ortaya konulması söz konusudur.

Özetleyecek olursak; karşılaşmada yenme, atışmada eğlendirme, deyişmede ise söyleşi esastır.” der.

Çorum yöresinde atışma yapan ozanlardan ilk akla gelenlerin Kadir Uslu (Kadri), Müslüm Koygun (Cefai), Kemal Özgür (Zorani) ve Rifat Kurtoğlu (Kurtoğlu) olduğunu yazar.

Taşlamalar:

İbrahim Gösterir, taşlamanın yergiyle anlam ilişkisi olmakla birlikte, ondan ayrılan yönleri olduğunu söylüyor. Ona göre, “Yerginin dili taşlamaya göre daha serttir. Bu dil, yer yer küfre kadar varabilir. Yergide insan kişiliğine saldıran, kinci bir tutum vardır. Toplumsal, siyasal yaşamdaki çarpıklıkları, bozuklukları gün yüzüne çıkarmak geri plandadır.

Taşlamada ise, daha çok alaycı bir dil egemendir. Küfür etmek ya da ilenmek yerine iğnelemek, alay etmek, kişinin ya da olayın gülünç yanlarını öne çıkarmak yeğlenir. Kişiliğe dokunmaktan kaçınılır. Çünkü amaç, bozuklukları su yüzüne çıkarmak, bunların düzeltilmesini sağlamaktır. Bunun için nesnel bir tutumla gerçekleri göz önüne sermek gerekir.”

Gösterir’in, kitabına taşlama örneklerini aldığı ozanlar şunlardır:

Fadime (Mırık), Âşık Haydar Bektaş, Kemal Özgür, Muharrem Keltepe, Hüseyin Çırakman, Hüseyin Kalafat, Can Yoksul, Seydi Bektaş, Mehmet Çan, İbrahim Gösterir, Muslüm Koygun, Haydar Kılıç, Aslan Karabacak, Yadigar Hayta.

Manilerde gülmeceye iki kaynana gelin manisiyle örnek verelim:

Kaynanayı nitmeli

Kaynar kazana itmeli

Yandım gelin dedikçe

Altına odun atmalı

Eli saçaklı gelin

İpten kuşaklı gelin

Dün geldin adam oldun

Leylek bacaklı gelin

Kitap, sözlük ve kaynakçayla sonlanır.

İbrahim Gösterir’in dediği gibi, Çorum’un gülmeceleri bu kadar değildir elbet. O, uzun erimli, kapsamlı güzel bir başlangıç yapmıştır.

Diğer çalışmalarında olduğu gibi, Çorum halk kültüründe bugüne değin yapılamayanları tek başına başarmıştır. Bu alanda çalışacak olanlara da halk biliminin çetin doğasında güzel bir çığır açmıştır.

Yazımızı bir şiirle noktalayalım:

Yaşamın çileleri bizlere verir acı;

Gülmecedir stresin tek umarı, ilacı.

Kitapta her gülmece birbirinden güzeldir;

Her gülüş bir porsiyon pirzolaya bedeldir.

Sizler gülmecelerle, elbet güleceksiniz.

Derdi, kederi, gamı kökten sileceksiniz.

Gülmece yapıtının içinde biz de varız.

Sevgili İbrahim’i yürekten alkışlarız.

Kendisini, tüm çalışmaları için içtenlikle kutlarken; sağlık, esenlik ve mutluluk içinde başarı dolu nice yıllar dileriz…

03.04.2021

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
-2°
kapalı
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11

Gelişmelerden Haberdar Olun

@