27.04.2021, 00:14 60

ÇORUM HALK KÜLTÜRÜNDE GÜLMECE-2

Muzaffer GÜNDOĞAR

Muzaffer GÜNDOĞAR

Bir yöre halkıyla dalga geçmek ve alay etmek için anlatılan fıkraların yaratıcılarının alay et-tiklerinden aşağı kalmadıklarını; Çorumlunun da yarattığı gülmeceye kendisini konu edip, kendisiyle alay etme yürekliliğini gösterdiğini aktarıp, sürdürür bilgilendirmeyi:

“Kimi fıkralarda, şiirlerde Çorum’un kırsal kesim insanlarının yaşam koşullarını, yaşam felsefesini buluruz. Kimilerinde yoksulluğun, eğitimsizliğin yol açtığı olayların gülümseten yanını görürüz. Köyündeki doğal, çekincesiz konuşma biçimini devlet dairelerine, mahkeme salonlarına taşıyan Anadolu köylüsünün, kadınının ağlanacak haline güleriz.

Kimi fıkralarda, şark kurnazlığından kaynaklanan söz oyunlarının, kimilerinde Anadolu köylüsüne özgü bir hazırcevaplığın en güzel örneklerini görürüz. Parlak zekânın gülmeceyle ilişkisi en çok bu tür fıkralarda çıkar karşımıza.”

Kitap, üç bölümden oluşmaktadır.

Birinci Bölüm, kitapta en çok yer kaplayan bölümdür. 19. sayfadan başlayıp 242. sayfanın bitimine kadar süren 223 sayfalık bu bölümde 285 tane fıkra, fıkramsı anlatı ve gülmece özelliği taşıyan şaka yer alır.

285 fıkralık bu bölümden örnek olarak, 54. fıkrayı almak isterim. Fıkra, Gürani Doğan’ın bir yapıtından derlenmiş;

“Bir Yerinize Değmesin

Sungurlu’nun Kamışlı köyü Aşağı Mahalle, Yukarı Mahalle diye iki mahalleden oluşuyordu.

Bir gün, iki mahalle arasında kavga çıktı. Herkes birbirine taş atıyordu.

Köyün delisi Çamo da Musa Kâhya’nın oradan aşağı mahalleye doğru taş atıyor, bir yandan da bağırıyordu.

- Aşağı mahalleliler taş atıyorum, kaçın bir yerinize değmesin.”

İkinci Bölüm, 243. sayfadan 254. sayfaya değin toplam 12 sayfadır. Bu bölümde; atasözlerinde, deyimlerde, kargışlarda, tekerlemelerde, sayışmacalarda, yanıltmaçlarda, özdeyişlerde ve bilmecelerde gülmeceler konusu aktarılmış.

Birer örnek de bunlardan verelim:

Atasözünde gülmece:

“Alan razı, veren razı; arada gezen çullu tazı!”

Deyimlerde gülmece:

“Analar taş yesin, yarımşardan beş yesin.”

Kargışlarda gülmece:

Ekmek tavşan olsun sen tazı, koş koş tutama.”

Tekerlemelerde-Sayışmacalarda gülmece:

“Analık, kara yamalık; çorba pişirir bozbulanık, ekmek verir ardı yanık, kaşık verir yanı kırık.”

Özdeyişlerde gülmece:

“Tane büyür başak olur, sıpa büyür eşek olur; kafa kafa değil ise oğlan büyür uşak olur (Ali Fakı).

Güldüren Bilmece:

“Arabadan atladı, pantulu patladı” (Karpuz).

Kitabın üçüncü ve son bölümünde ise, Çorum yöresi ozanlık geleneğinde gülmece örnekleri yer alıyor. 255. sayfa ile 310. sayfa arasında toplam 55 sayfalık bu bölüm de yalanlamalara, atışmalara, taşlamalara ve manilerde gülmecelere yer verilir.

Buradaki gülmece konularına da kısaca değinelim.

Yalanlamalar:

Yalanlama, “En inanılmaz yalanları bulup şiir diliyle söyleme temeline dayanır. Başka bir deyişle pireyi deve yapma işidir.” biçiminde tanımlanıyor.

Yalanlamaların; kişilere, topluma, siyasal düzene karşı taşlama niteliği taşıdığı belirtilir.

Çorum yöresinde bu alanda taşlama şiiri yazanlar Kemal Özgür (Zorani) ve İbrahim Gösterir (Ozani)’dir. Kemal Özgür’ün “Sinek”, “Boynuz” taşlamalarıyla İbrahim Gösterir’in “Pire” ve “Martaval Destanı” bu türün en güzel örnekleridir.

Atışmalar:

İbrahim Gösterir, atışma konusunda;

“Halk yazınında ozanların karşılıklı olarak şiir söylemesine karşılaşma, atışma ya da deyişme denir. Ancak bu kavramlar arasında küçük anlam ayrılıkları vardır.

Karşılaşmada ozanlar, soru-yanıt yöntemiyle, dar ayakla ya da çift uyaklı ayakla birbirlerine üstünlük sağlamaya çalışırlar. Böylelikle, bir bakıma karşılarındaki ozanları sınava çekerler. Karşılaşma denildiğinde, ozanların değişik yöntemlere başvurarak rakiplerine üstün gelme gayreti akla gelir.

(SÜRECEK)

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
-5°
parçalı bulutlu
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11

Gelişmelerden Haberdar Olun

@