10.06.2021, 01:33 75

ÇEVRE VE İNSAN

Mustafa AYDINLI

Mustafa AYDINLI

Doğal çevrenin korunması için 1972 yılında İsveç’in Stockholm kentinde Birleşmiş Milletler Çevre Konferansı toplandı. Çevre kirlenmesine karşı üye ülkeler ortak çözüm yolları aradılar. 5 Haziran gününün Dünya Çevre Günü olması kararlaştırıldı. Ülkemizde bu amaçla 1978 yılında Türkiye Çevre Sorunları Vakfı, daha sonra Çevre Müsteşarlığı kuruldu. 5-11 Haziran tarihleri arasını Çevre Koruma Haftası olarak kabul etti.

Doğal çevrenin kirlenmesi, Dünya gezegeni üzerindeki tüm ülkelerin ortak sorunudur. Çevre kirlenmesi tüm insanlığı etkileyen bir konudur. Uygarlık ve endüstrileşme birbirine paralel gelişti. Göçebelikten yerleşik düzene geçişle, köyler, kasabalar ve kentler doğmaya başladı. Kentleşme ve endüstrileşme ile birlikte çevre sorunları yaşadığımız döneme kadar artarak devam etti.

Çevreye duyarlılığın en önemli bileşenleri, hava, su ve topraktır. Kimyasal ve zehirli atıklar, toprağı ve denizleri kirletiyor. Toprağın kirlenmesi ile zararlı atıklar yeraltı sularına karışıyor. Toprak ve suyun kirli olduğu ortamda havanın temiz kalması beklenemez. Ekosistem bütünü ile bozuluyor. Sistemin bozulması yeryüzündeki canlı, cansız tüm varlıkları içine alıyor.

Vikipedi; “Çevre insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları, fiziki, biyolojik, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamlardır.” şeklinde çevreyi tanımlıyor.

Birleşmiş Milletler çevre koruma araştırmacılarına göre dünyamız 8 milyon 700 bin canlı türünü bağrında barındırıyormuş. Onca canlı türü arasında akıllı varlık olarak tanımladığımız, sadece insanın içtiğimiz suyu, soluduğumuz havayı kirletmesi, üzerinde yaşadığımız toprağı zehirlemesi, yaşanamaz kılması, sonra da yakınıyor olması garip değil mi?

Dünyanın oksijen deposu Kazdağları’na ve daha pek çok dağımıza maden arama bahanesi ile siyanür döktük. Ayakkabı ile basmaya kıyamadığımız, Salda Gölü’nün iki milyon yılda oluşan pamuk rengi kumlarının üzerine iş makinaları soktuk. Millet bahçesi yapıyoruz işgüzarlığı ile en temiz gölümüzün kumlarını kirlettik, ziyan ettik.

Marmara’nın akciğerleri sayılan kuzey ormanlarından 130 milyondan fazla ağacı kestik. Yetmedi göçmen kuşlarının göç yollarına zarar verdik.

Dünyanın en yaşlı bitki örtüsüne sahip olduğu bilinen, çevre araştırmalarına göre doğal ormanlar arasında yer alan, buzul çağından bu yana yaşayan Cerrattepe’ye siyanür dökme gayreti içindeyiz.

Karadeniz’in dağlarına HES’ler kurduk, kurdun, kuşun, tavşanın, tilkinin, içeceği... bir damla su bırakmadık. Yetmedi lületaşı yataklarına, tarımsal SİT alanlarına termik santral dikme yarışındayız.

Dünya’nın seçkin longoz ormanı ve kuş cenneti İğne Ada’ya nükleer santral dikme çalışmaları son hızla devam ediyor.

1939’da Atatürk’ün ilgisiyle hazırlanan “Zeytin Yasası”nı değiştirmeye çalışıyorlar. Başarırlarsa 120 milyon zeytin ağacı, zeytinlik vasfından çıkacak. Manisa dolaylarında 1650 yılı aşkın zeytin ağaçlarının olduğu söyleniyor. Yasa çıkarsa tamamını dozerler biçecek.

Çevre bilimi kaynaklarına göre Akşehir Gölü, Tecer ve Eber gölleri başta olmak üzere 70 gölümüz kurumuş. Tuz Gölü çekilmiş küçücük kalmış.

Taş ocağı yapmak için Rize İkizdere’de yaşananları hepimiz üzüntü ile izliyoruz. Ya denizlerimizde yaşanan “deniz salyaları” artık doğanın isyanı değil midir? Taşıyamıyorum, daha fazla yüklenme dediği açık değil mi?

Bilimsel verilere göre ülkemizde, yılda 31 bin insanımız çevre kirliliğine dayalı yaşamını yitiriyor. Türkiye Avrupa Birliği ülkelerine göre yüzde 35 daha fazla hava kirliliğine sahip. Dürüst ve tarafsız bilim insanlarının araştırmalarına göre özellikle Marmara Bölgesi’nde annelerin sütünde çok miktarda ağır metal bulunuyor. Emme dönemindeki çocukların dışkısında kurşun, cıva, arsenik, alüminyum gibi ağır metaller çıkıyor.

Marmara Denizi’nde neredeyse yaşam bitmek üzere, bunun da ötesinde bir de Kanal İstanbul yapılırsa bilimsel değerlendirmelere göre Marmara Denizi çürük yumurta denizi olacak.

Alageyik, çizgili sırtlan, oklu kirpi, Anadolu leoparı, telliturna, bozkır kartalı, ak kuyruklu kartal, Akdeniz foku…Kızıl geyik, boz yunus, boz ayı, susamuru, dikkuyruk, yaz atmacası, yaban kedisi, karakulak, vaşak, karaca, şah kartal, kızıl akbaba, tepeli pelikan gibi hayvanların ya soyu tükendi, ya da tükenmek üzere.

Yanlış avlanmalar, bilinçsiz tarım, bilinçsiz ilaçlamalar, anız yakmalar, halka gerekli bilincin verilmemesi veya duyarsızlıklar, pillerin rastgele çevreye atılması, endüstriyel atıkların doğaya arıtılmadan salınması gezegenimizin zehirlenmesinde en önemli etkenler. Bu nedenle ozon tabakası inceldi, asit yağmurları yağıyor. Mevsimlerin düzeni değişti, buzullar erimeye başladı, kutup ayılarının bile yaşamı tehlikeye girdi.

Günümüzde doğaya en büyük zararı insan vermektedir. “İnsan merkezli çevre anlayışından, doğa merkezli çevre anlayışının kabul edilmesi gerekmektedir...insan ve çevreye ayrı ayrı değil ‘ekolojik bütünlük’ sistem bütünlüğü içinde bakılmalıdır”*

İnsan ve doğa bütünlüğü içinde çevreye yaklaşmazsak yaşadığımız gezegeni kendi ellerimizle yok ederiz. Doğayı kurtarmak için henüz elimizde bir firsat var, yarın geç olabilir, bu hatanın geriye dönüşü de yoktur.

*Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi Necmettin Özerkmen

42,1-2 (2002) 167-185

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
-2°
parçalı bulutlu
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11

Gelişmelerden Haberdar Olun

@