06.06.2011, 00:00 434

PORTEKİZ GEZİM (2) PORTEKİZ’İN KAŞİFLERİ VE PİRİ REİS

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Portekiz tarihi incelendiğinde Kral Manuel I zamanının '' Altın Devri'' olarak tanımlandığı görülmektedir. Bunun ana nedeni 1498 yılında VASCO DE GAMA'nın Atlantik denizi ve Afrika'nın güneyinden Hindistan'a ulaşması ve 1500 yılında PEDRO ALVARES CABRAL tarafından Brezilya'nın keşfidir.

Portekizin dünyaca bilinen bu keşiflerinin öncülüğünü yapan kişi , 1394-1460 yılları arasında yaşamış bulunan prens Henry the Navigator'dır. Kendisi tarafından Maderia adası 1418 , Azor adaları 1427 , Verde burnu 1444 de keşfedilmiştir.  Prens Henry Portekiz tarihine parlak seferlerin ve keşiflerin  sembol ismi olarak geçmiştir.

Lizbon'un ortasından geçen ve Atlantik Okyanus'una akan TEJO nehri kenarında bulunan Prens Henry ölümünün  500. yılı nedeniyle yaptırılan ''KAŞİFLER ANITI''nı  yakınen inceledim (fotoğrafı yanda verilmiştir). Bu heykel'in ön kısmında elinde gemisi ile Prens yer alırken yanında kendisi gibi uzak ülkelere keşifleri sürdüren  32 tane tanınmış denizcinin ve denizcilikle ilgili kişilerin   figürleri de yer almaktadır bulunuyor. Bunlar  arasında Vasco De Gama , Pedro Alvares de yer almaktadır.

Nerelere gitmişler diye sorarsanız aşağıda fotoğrafta benim de üzerinde durduğum dünya haritasını birlikte incelememiz gerekir.Harita üzerinde belirtilen alınan yerler ve tarihlerinin hepsini kayıt etmedim.Yalnız Afrika ve Asya ülkelerini inceledim. Azor adaları 1427, Fas 1441, Gine 1460 Kongo 1483, Angola 1483, Ümit burnu 1488, Mozambik 1498, Kalkuta 1498, Aden 1500, Madagaskar 1500, Ceylon 1505, Hürmüz Boğazı 1507, Tayland 1509, Timor 1512, Basra Denizi 1514, Japonya 1541 bunlardan bazılarıdır.

*     *     *

Portekizlilerin kaşifleri ile gurur duyarken ve onların adına heykeller dikerek şükranlarını sunarken,acaba bu Portekizlilerle mücadele eden PİRİ REİS'imize biz ne yaptık diye kendi kendime sordum.Evet onlarla mücadele eden Piri Reis'in istikbali onlar kadar güzel olmadı. İdam edildi... İnternet ortamında kendisi ile ilgili verilen bilgiyi sizlerle paylaşmayı istiyorum;

''1465-1470 arasında Gelibolu'da doğdu.Ünlü Osmanlı denizcisi Kemal Reis'in yeğenidir. Akdeniz de korsanlık yapmakta olan amcasının yanında yaklaşık 1481'den sonra denize açıldı. 1487'de onunla birlikte İspanya'daki Müslümanlar'ın yardımına gitti. 1491-1493 arasında Sicilya, Sardunya, Korsika adalarına ve Güney Fransa kıyılarına yapılan akınlara katıldı. Amcasıyla birlikte Osmanlı Devleti'nin hizmetine girerek 1499-1502 Osmanlı-Venedik Savaşı'nda bir savaş gemisinde kaptanlık yaptı. 1511'de amcasının ölümü üzerine Gelibolu'ya çekilerek Kitab-ı Bahriye (Denizcilik Kitabı) üzerinde çalıştı ve 1513'te bir dünya haritası çizdi. 1516 Mısır seferinde Osmanlı donanmasında kaptan olarak savaştı. 1517'de ilk çizdiği haritayı I. Selim'e (Yavuz) sundu. 1521'de Kitab-ı Bahriye'yi tamamladıktan sonra 1522'de Rodos seferine katıldı.1524'te sadrazam Makbul İbrahim Paşa'yı Mısır'a götüren gemiye kılavuzluk etti. Sadrazamın ilgilenmesi üzerine 1525'te Kitab-ı Bahriye'yi yeniden düzenleyerek onun aracılığıyla I. Süleyman'a (Kanuni) sundu. 1528'de çizdiği ikinci haritasını da padişaha armağan etti.

1528'den sonra güney denizlerinde görev yaptı. Portekizlilerin Aden'i alması üzerine Süveyş'teki Osmanlı donanmasına kaptan atanarak 26 Şubat 1548'de Aden'i geri aldı. 1552'de önemli bir Portekiz üssü olan Maskat'ı ve ardından Kişm Adası'nı alarak Hürmüz Kalesi'ni kuşattı. Portekizliler'in Basra Körfezi'ni kapatmak istediklerini duyarak kuzeye yöneldi. Katar Yarımadası'na, Bahreyn Adası'na egemen olarak Mısır'a geçti. Donanmayı Basra Körfezi'nde bıraktığı için sefer sırasında kendisinden yardımını esirgeyen Basra Valisi Kubâd Paşa'nın da girişimleriyle suçlu görülerek 1554 yılında idam edildi. Büyük bir denizci olduğu kadar büyük bir haritacı olan Pirî Reis, korsanlık günlerinden başlayarak gezip gördüğü yerleri yabancı kaynaklardan da yararlanarak tarihi ve coğrafi özellikleriyle birlikte kitabında anlatmış ve haritalarını çizmiştir. ''  

*     *     *

İdam edilen Piri Reis adına İzmir'de Ege Üniversitesi bünyesinde kurulan PİRİ REİS ENSTİTÜSÜ Yönetim Kurulu üyesi olarak da hizmet veren bir kişi olarak kendisini hep şükranla andım. Bilhassa yazmış olduğu  Kitab-ı Bahriye (Denizcilik Kitabı)   ve çizdiği dünya haritaları bugün halen bilim dünyasında kullanılmakta ve takdir edilmektedir.

İstanbul'da Denizcilik Odası Vakfı tarafından PİRİ REİS ÜNİVERSİTESİ'nin kurulmuş olması da ayrıca benim için bir sevinç kaynağıdır.

*     *     *

Portekizlerin zenginleşmesini ve dünyada denizci millet olarak tanınmasını sağlayan bu keşifleri.köle ticaretini ve bugünkü Portekiz ve dolayısıyla Avrupa üzerindeki etkisini bundan sonraki yazımda ele alacağım.

İstanbul, 2 Haziran 2011

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
21°
az bulutlu
banner303
Namaz Vakti 18 Eylül 2020
İmsak 04:52
Güneş 06:17
Öğle 12:39
İkindi 16:07
Akşam 18:52
Yatsı 20:12

Gelişmelerden Haberdar Olun

@