15.05.2014, 01:00 1036

OSMANLI KÖYÜ, KORUNARAK YAŞANAN CUMALIKIZIK !

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Ülkemizin o kadar çok görülmesi gereken tarihi ve doğal güzellikleri var ki. Bunlardan birisi de Bursa ilimiz hudutları içinde yer alan ve 15 km uzaklıkta olan Cumalıkızık köyüdür.
Bu köyün varlığından ve insanı etkileyici tarihinden İstanbul Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehircilik Bölümünde verdiğim Şehircilik ve Çevre dersimde bir öğrencinin, burası ile ilgili bir çalışmayı ödev olarak yapmak istemesi ile haberdar oldum.Eğer siz de bu tarihi ve turistik köyü tanımak istiyorsanız bu yazımı okuyunuz.
Öğrencimin hazırladığı ödevden faydalanarak bu yazımı hazırladım.
* * *
Uludağ’ın kuzey yamaçlarında birbiri ardına sıralanan beş “Kızık köyü” bulunmaktadır. Uludağ etekleri ile vadiler arasında sıkışıp kalan köylere kızık adı verilmiştir.
Bunların kuruluşu yaklaşık 1300'lü yıllara denk gelmektedir. Hamamlıkızık, Cumalıkızık, Fidyekızık, Derekızık ve Değirmenlikızık.
Cumalıkızık isminin nereden geldiği hakkında çok sayıda söylenti vardır. Camisi olan ve Cuma namazlarının diğer kızık köylerinden gelenlerle birlikte kılındığı bu köyün Cumalıkızık adıyla anıldığı söylenmektedir..Diğer bir rivayete göre Orhangazi zamanında köye gelen Kızıklara, Orhan Gazi Uludağ’ın kuzeyindeki bu yöreyi bağışlamış,yedi kardeş birbirine yakın 5 köy kurmuş.Bu köyler onların isimlerine göre adlandırılmıştı.(Cuma Ali beyin köyü Cumalıkızık).
Bir vakıf köyü olarak kurulan köyde, tarihi doku çok iyi korunmuştur ve Osmanlı erken döneminin kırsal kesim sivil mimari örnekleri günümüze ulaşmayı başarmıştır. Bu özelliği nedeniyle çok ilgi çeken ve ziyaret edilen bir yerleşim yeri olmuştur. Ayrıca tarihi dokusu nedeniyle sık sık tarihsel filmlere mekan olmaktadır. Örnek olarak Kurtuluş Savaşı'nı anlatan Kurtuluş dizisi, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu anlatan Kuruluş dizisi ve başrolünü Emrah İpek'in oynadığı Kınalı Kar dizisi burada çekilmiştir.
Köyde, Haziran ayında "Ahududu Şenliği" yapılmaktadır. Köy meydanında köy geçmişine ait eşyaların sergilendiği bir de müze (Cumalıkızık Etnografya Müzesi) bulunmaktadır. Köyde narenciye, ceviz, kestane yetiştirilmektedir..



Cumalıkızık köyü en eski Osmanlı kırsal mimari örneklerini bugün de yaşatmaktadır.1920-1922 Yunan işgali sırasında diğer Kızık köyleri yanmış, Cumalıkızık tesadüfen kurtulmuştur.Yedi mahalleden oluşan köyün belli bir planı yoktur.Evler ihtiyaç oldukça birbirine bitişik bir şekilde yapılmıştır.Sokaklar karmaşık ve dardır.Yağmur sularını köy dışına taşımak için ortaya eğimli düz taşlardan yapılan sokakların çoğu sadece hayvan veya at arabalarının geçebileceği genişliktedir.Köyde Osmanlı döneminden kalan bir ahşap cami, caminin yanındaki Zekiye Hatun Çeşmesi, tek kubbeli Osmanlı devrinden kalma bir hamam ve sivil mimari örneği konutlar,yakın çevrede Bizans devrinden kalma bir kilise kalıntısı bulunmaktadır. Köydeki tescilli yapı sayısı 133’dür.
Ünlü "Cumalıkızık evleri" moloz taş, ağaç ve kerpiçten yapılır, genelde iki ya da üç katlıdır. Hepsine sokaktan iki kanatlı bir kapıyla geçiş sağlanır. Ana giriş kapılarındaki kulplar ve tokmaklar dövme demirden yapılır. Bu kapıya ya bir bahçe ya da “hayat” denilen bölüme girilir.Dışarıya bağlantı hayat üstündeki ‘cumba’dır.Üst kat pencerelerinde kafes bulunur. Cumalıkızık evleri ahşap iskelet ve taş üzerine üst katlarda kireç dolgu yapılardır.Sarı,beyaz,mavi ve mor renklerle boyalı evlerin çatıları kiremitle örtülüdür.
700 yıllık bir Osmanlı köyü olan Cumalıkızık’ın korunarak yaşatılması ve var olan değerlerinin geliştirilerek geleceğe aktarılması için CUMALIKIZIK KORUMA YAŞATMA PROJESİ çalışmaları başlatılmıştır. Proje, Mart 1998 ‘de YEREL GÜNDEM 21 kapsamında, çeşitli kamu kurum ve kuruluşları,sivil toplum örgütleri,üniversite,gönüllüler,ve Cumalıkızıklılardan oluşan yeni ORTAKLIK modeli ile yürütülmüştür.
Cumalıkızık köyünün tarihi, kültürel ve doğal zenginliklerinin yaşatılmasına yönelik olarak mekansal iyileştirmenin yanı sıra sosyal ve ekonomik iyileştirme çalışmalarına da başlanılmıştır. Bu hedefle Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından satın alınan 2 evin konaklama amaçlı olarak hizmet vermesi, yap işlet devret modeli ile anlaşılarak da evlerin konaklama üniteleri olarak işlevlendirilmesi sağlanmıştır. Ayrıca evlerin bakımlarının gerçekleştirilmesi, ekonomik yapının geliştirilmesi amaçlı eğitim ve üretim modellerinin oluşturulması çalışmaları bu proje kapsamında yürütülmüştür.



Cumalıkızık, ulusal anlamda sürdürülen Türkiye Cumhuriyetinin 75. Yıl kutlamaları, Osmanlı İmparatorluğu 700. Yıl kutlamaları ve 2000 yılı İnanç Turizmi projeleri kapsamında da yer almıştır. Cumalıkızık köyü 2010 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Dünya Miras Listesine girmesi için önerilmiştir.
* * *
Korunmuş bin yıllık sokaklar ve tarihi doku buraya çok sayıda turisti çekmektedir. Köyde yapılan bir anket çalışmasında katılımcıların %20.3’ü ve %43.5’inin bir yakını turistlere hizmet veren bir işte çalışmaktadır. Bu durum köy halkının önemli bir kısmının turizmle iç içe olduğunu göstermektedir.
Bursa'da 4 yıl önce yerli ve yabancı olmak üzere toplam bir milyon 336 bin 317 turist gecelemişti, bu rakam, 2012 yılı sonu itibariyle 2 milyon 388 bin 989’a ulaştı. Bursa'ya gelen turistlerin önemli bir kısmı Cumalıkızık köyünü de ziyaret etmektedir.
* * *
Cumalıkızık örneğinde olduğu gibi gerekli özen gösterildiğinde, yöresel mimariyi, tarihi yansıtan mahalleler, bulunduğu bölgeyi birer cazibe merkezine dönüştürmektedir.
Çorum'a gelen turist sayısının çok düşük olduğu bir ortamda, her şeyden önce Çorum ,il merkezinin de bir cazibe merkezi olabilmesi için, kaderine terk edilmiş sarı levhalı evlerin ve diğer tarihi yapıların korunması ve restorasyonu bir an önce yapılmalıdır.
İstanbul, 14 Mayıs 2014

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
24°
parçalı bulutlu
banner303
banner364
Namaz Vakti 25 Eylül 2020
İmsak 04:59
Güneş 06:24
Öğle 12:37
İkindi 15:59
Akşam 18:40
Yatsı 19:59

Gelişmelerden Haberdar Olun

@