31.08.2021, 00:03 60

ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK-1

Hasan Ali KALAYOĞLU

Hasan Ali KALAYOĞLU

Yaşı belirli bir yere gelmiş okurlar için şöyle bir soruyla gireyim söze: “Toplumsal gelişmelere karşı duyarlılık konusunda bundan 40-50 yıl öncesinde mi daha hassastık, yoksa şimdinin gençleri mi daha duyarlı?” Bunu sorarken de ileri yaştakilerin şimdiki olaylara karşı gösterdiği tepki ya da tepkisizliği değil, şimdiki gençliğin günümüz gelişmelerine karşı gösterdiği ya da göstermediği duyarlılığı sorguluyorum.

Vereceğiniz yanıtların büyük çoğunluğunun “Biz, yani eskinin gençliği çok daha duyarlıydık. Bu uğurda neler çektik neler! Burnumuz .oktan kurtulmazdı!” dediğini duyar gibiyim. Gerçekten de öyle. Ya bizi ailelerimiz ve öğretmenlerimiz böyle yetiştirmişlerdi, ya da o döneme özgü genetik bir özelliğimizdi. Yanlışı gördük müydü, bir dakika yerimizde duramaz, inletirdik ortalığı. Ve pek çoğunda da o yanlış düzeltilirdi.

Ya şimdi öyle mi ya? İsterseniz elinden ekmeğini alın, şimdiki gençlerin umurlarında bile değil. İçlerindeki mücadele ruhu ve hırsı yok olmuş; boyunlarını büküp duruma razı oluyorlar ve dönüp gidiyorlar. Birileri de onların bu özelliğini çok güzel kullanıp habire sömürüyor.

Geçenlerde “Öğrenilmiş Çaresizlik” konulu bir yazı okumuştum. Galiba şimdiki gençlerde bu durum söz konusu. O kadar olağandışı durumu, değişimi ve yeniliği kısacık bir sürede yaşayınca her şeyi kanıksayıp doğal bir şeymiş gibi karşılamaya başladılar. Çevrelerine ördükleri duvarı aşıp yüreklerine girmek mümkün değil.

“Öğrenilmiş çaresizlik", bir canlının ne yaparsa yapsın, maruz kaldığı zorluklardan kurtulamayacağı inancının yerleşmesi durumudur.” diyor Psikolog Martin Seligman. Kısacası, olayları olduğu gibi kabul edip, değiştiremeyeceği inancının bilince kazınıp yerleşmesi durumu. 1960lardan itibaren geliştirdiği "öğrenilmiş çaresizlik" kuramı, fareden insana pek çok canlı türünde gözlemlenmiş.

Seligman, insanlarda ağır klinik depresyon üzerinde çalışırken, köpeklerle yaptığı bir deneyle "öğrenilmiş çaresizlik" durumunu belgeliyor. Deneyin iki aşaması var. İlk aşama, çaresizlik hissinin öğrenilmesi, ikinci aşama bu hissin yarattığı edilgenlik halinin gösterilmesi üzerine.

Deneyin ilk aşamasında, köpekler A ve B grubu olarak ikiye ayrılıp kafeslere yerleştiriliyorlar. Hem A hem de B grubundaki köpeklere gelişigüzel zamanlarda, aynı şiddette canlarını yakacak elektrik şoku veriliyor. Kafesler arasında önemli bir fark var. A grubundaki köpekler kafeslerindeki bir pedala bastıklarında, şok duruyor. B grubundaki pedal ise işlevsiz. İşin ilginç tarafı ise, A grubu köpekleri pedala bastıklarında, elektrik şokunun yalnız kendileri için değil, B grubundaki köpekler için de sona ermesi. Böylece, her iki grup da eşit şiddette elektrik şokuna eşit süreyle maruz kalmış oluyorlar. Tek fark, A grubunun şoku durdurabilmesi.

Deneyin 2. aşamasında ise köpekler, üzerinden atlayarak kaçabilecekleri başka bir kafese yerleştiriliyorlar ve iki grubun davranışları karşılaştırılıyor. A grubu köpekleri, elektrik şoku başlar başlamaz kafesten atlayıp kaçıyorlar. B grubu köpekleriyse pasif bir halde bir köşede inleyerek şoka maruz kalıp yerlerinden kıpırdamıyorlar.

Burada köpeklerin davranışını belirleyen faktör, acı veren fiziksel uyaran değil (iki grup için aynı), ne yapıp yapamayacakları algısı. Özetle, B grubu köpeklerinin "ne yapsalar kâr etmiyor" duygusuyla çabalamaktan vazgeçtikleri söylenebilir. "Öğrenilmiş çaresizlik" işte tam da bu.

Sonraki yazımızda "Öğrenilmiş çaresizlik duygusuna nasıl direnç gösterilebiliriz? Bu durumu zayıflatacak etkenler var mı?” sorusuna yanıt arayacağız.

Şimdilik sağlıcakla kalın.

DÜŞÜNEN SÖZLER:

• Bizim memleket ıstıraba katlanmasını iyi beceriyor da, ona karşı gelmesini beceremiyor. Kemal Tahir

• Hayatta en zor şey, gayesiz insanlarla birlikte yaşamak mecburiyetinde kalmaktır. Cenap Şehabettin

• Şayet bir gün, çaresiz kalırsanız, bir kurtarıcı beklemeyin; kurtarıcı kendiniz olun. Atatürk

• İmkânsızlık yalnız sersemlerin sözlüğünde bulunan bir kelimedir. NAPOLEON

• “Kaybedeceğini bile bile neden mücadele ediyorsun?” dedi. Öleceğini bile bile yaşadığını unutmuştu o an; bozmadım. ÖZDEMİR ASAF

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
parçalı bulutlu
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 15 24
6. Galatasaray 15 23
7. Başakşehir 14 22
8. Karagümrük 14 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Antalyaspor 14 18
13. Altay 15 18
14. Gaziantep FK 14 18
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Erzurumspor 13 28
2. Ümraniye 13 27
3. Ankaragücü 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Tuzlaspor 13 21
7. İstanbulspor 14 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Gençlerbirliği 14 20
10. Samsunspor 13 19
11. Adanaspor 15 19
12. Menemenspor 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Southampton 15 16
15. Everton 14 15
16. Leeds United 14 15
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 14 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 15 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 15 16
15. Granada 15 15
16. Deportivo Alaves 15 14
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7

Gelişmelerden Haberdar Olun

@