ÇORUM’DA HAMAM KÜLTÜRÜ VE GÜPÜR HAMAMI-1

Hasan TULUK - Teknik öğretmen / Metal Sanatçısı - Osmanlı toplum hayatında hamamların önemli bir yeri vardır. Hamamlar, temel temizlenme ihtiyaçlarını karşılamanın yanında bulunduğu şehir için aynı zamanda kültürel kimliğin de bir parçası olmuşlardır. Bu yıkanma, temizlenme ihtiyacı kimi zaman halka açık çarşı hamamlarında, kimi zaman zengin aileler için konakların özel hamamlarında, kimi zaman da sıradan evlerin gusülhanelerinde giderilmiştir. Köy halkının hamamı ise yunaklıklardır. Yunaklık aynı zamanda köy ahalisinin çamaşır yıkama mekânıdır da.

Güncel 06.07.2019, 00:11
2202
ÇORUM’DA HAMAM KÜLTÜRÜ VE GÜPÜR HAMAMI-1

PAŞA, YENİ (ALİ PAŞA) VE GÜPÜR

Çorum’da Paşa, Yeni (Ali Paşa) ve Güpür Hamamı çarşı hamamlarıdır. Bilinen yegâne özel hamam bugün Ömer Paşa Konağı bahçesinde harabe haldedir. Özel hamamın geç dönem ilginç bir başka örneği, bugün ayakta olmayan Mehmet Battal Evi’nde tespit edilmiş, yayınlanmıştır. Gusülhaneler ise geleneksel Çorum evlerinin neredeyse alternatifsiz mekânıdır ve bazı örneklerde suyun aynı mekânda ısıtıldığı ilginç uygulamalarla dikkati çekerler. Bugün müze binası olarak kullanılan, 1914 tarihli Emraz-ı Umumiye Hastanesi’nin arkasında da bir hamamın var olduğunu, binanın 1950’li yıllarda öğrencisi olduğum Erkek Sanat Okulu olduğu yıllarda demir ve tesviye atölyesi metal hurdalığı olarak kullanıldığını çok iyi hatırlıyorum.
GÜVEY, GELİN, ASKER HAMAMI

Güya (güvey-damat) hamamı, asker hamamı, gelin hamamı; hamam kültürünün Çorum’daki belli başlı eğlencelerindendir. Evlenecek genç erkek ve kız çocuk için, ya da askere gidecek delikanlılar için düzenlenen hamam toplantılarında gençler ve yakınları kendi aralarında eğlenirlerdi. Hamamlar evlenme çağına gelmiş erkek çocuklara anaların kız beğendiği mekânlardı aynı zamanda. Hamama sonradan gelen dostların hamam paralarının “sıhhatler olsun” dilekleriyle ödenmesi; yaşı küçük, görüntüsü olgun erkek çocukların kadın hamamlarına alınmaması, ısrarcı olanlara “babasını da getirseydin” alaycı serzenişi; hamam çıkışı sokakta karşılaşan kadınların birbirlerinin ellerini tutarak salavat getirmeleri, çocuk ve gelinlerin büyüklerin ellerini öptükten sonra iyi dileklerde bulunup ayrılmaları da bu kültürün bir parçasıydı.

GÖBEK TAŞINDA YEMEK KEYFİ

Kadınların hamam keyfi daha eğlenceli olurdu. Kanaviçe işlemeli hamam bohçasına hamam eşyaları konduktan sonra aile büyükleri, örtündükleri atkı, siyah çarşaf ya da Çorum’a has döşeme içerisinde ve koltuk altına aldıkları bohça ile hamama giderlerdi. Bohça içinde; hamam tası, tarak, sabun, lif, kese ve kil olurdu. Kil, saçın açılmasını kolaylaştırdığı için önceden ıslatılırdı. “Hamama gidecek kadın akşamdan kilini ıslatır” sözü bu geleneğin ürettiği atasözüdür.

Kadınlar gün boyu hamamda kalırlar; pazar ekmeği, pervede, pekmez, mayalı, çörek götürmeyi de ihmal etmezlerdi. Hele bir de bütün turşu varsa hamam sefasına doyum olmazdı. Göbek taşına serilen örtü üzerine doluşup karınlar bir güzel doyurulurdu. Eğlenen grup dışındaki hamam sakini çocuk ve yeni gelinler de ihmal edilmez, gözü açık bir yakının “Anam turşu pek güzel koktu. Biraz verir misin?” talebine çoğu durumda “O nasıl söz. Al anam al!” diyerek karşılık verilirdi.

TAS TAS ÜSTÜNDE

Osmanlı döneminde, hatta bu yüzyılın başına kadar hamamlar sosyal yaşamın neredeyse ayrılmaz bir parçasıydı. Hamamlar çoğu zaman ve belirli saatlerde aşırı kalabalık olur, erken gelip bir kurnanın başına çöreklenen kadınlar, yakınlarını da yanlarına alınca uzunca bir süre oradan ayrılmaz, yer bulamayanlar da en yakın kurnadan hamam tasıyla su alarak boş bulduğu bir köşede yıkanmak zorunda kalırlardı. Kimi zaman bu durum sert tartışmalara da neden olurdu. Böyle bir zamanda hamamdan dönen bir kadına sorulan “Hamam nasıldı?” sorusuna “Tas tas üstünde” cevabı verilirdi.

Çorum’da hamama gitmek çocuklar için de eğlenceliydi. Bakırcı esnafının kız çocukları şanslı olanlardandı. Babanın yaptığı küçük bakır helke ya da hamam tası çocukların başlıca oyuncağı olurdu. Götürülen kabuklu ceviz ile içi-dışı kalaylı bu kaplarla oynanır, vakit geçirilirdi.

KESELEME YARDIMLAŞMASI

Hamam kültüründe yaşlı ya da kimsesiz kadınlar da unutulmamıştı. Hamam sakini aile büyüğü tek başına gelmiş yaşlı bir kadını gördüğünde, kızı ya da gelinini gönderir yardımcı olmalarını sağlardı. Sırtı keselenip yıkanan kadın da dua ederek karşılık verirdi. Yaşlı kadın hamamda tanıdık birisini bulamasa da yanı başında duran, hal ve hareketinden emin olduğu gence “yavrum şu sırtımı keseler misin?” demesi yeterliydi.

Çorum’da geleneksel sanatların itibar gördüğü yıllarda esnaf ve zanaatkârların hafta sonu yorgunluklarını attıkları yerler de yine hamamlardı. Bakırcı ustalarının kalfa ve çıraklarıyla birlikte hamama gitme geleneği yıllarca sürdü.

BABA HIDIR TULUK’LA GÜPÜR HAMAMI

Çorum’da Paşa Hamamı, Yeni (Ali Paşa) Hamam ve Güpür Hamamı bu kültürün yaşatıldığı yerlerdi. Çocukluktan üniversite yıllarıma kadar, özellikle de İlkokul ve Sanat okulu öğrencisi olduğum yıllarda belirli aralıklarla babamla (Hıdır Tuluk) birlikte Güpür Hamamı’na giderdik. Babam tanınan bir sima olduğu ve bahşişi hiç eksik etmediği için epeyce itibar görürdük. Bizim için yeni havlular çıkarılır, giyininceye kadar da iki kez havlu değiştirilirdi. Babam terinin kuruması ve dinlenmesi için bir süre yatardı. Benim dinlenmelerim daha kısa süreliydi ama babamı da beklemek zorundaydım.

LİMONLU ÇAY MI, SADE GAZOZ MU?

Hamamda gün boyu çay servisi olur; çaycı, hamam içinde köşe bucak koşuştururdu. Kimi, demli ve kesme şekerli çay, kimi de limonlu kant isterdi. Bardaklar o yıllarda bana daha doyurucu gelirdi. Kırmızı beyaz desenli seramik tabak içinde ocaktaki buharıyla getirilen sıcak su bardağına yarım dilimlik limon, posası çıkıncaya ve bardağın yüzeyinde limon lifleri görününceye kadar sıkılır, parmaklar arasında kalan limon suyu hararetli dudaklarla buluşturulduktan sonra keyifle içilirdi. Hamamda benim tercihim her zaman sade gazozdu. Büyüklerimiz tembih etse de zararına aldırış etmeden buz gibi gazozu zevkle içerdim. Öyle hoş olurdu ki, çabuk tükenmesini istemediğim için arada bir şişeyi kontrol etmekten de kendimi alamazdım. Hamam çıkışında da, pekmeze bandırılmış sade Çorum simidini bugünkü Ziraat Bankası karşı köşesindeki simitçi dükkânından almadan eve girmezdim.

Hamam zevkini, Sanat Okulu öğrencisi olduğum yıllarda arkadaşlarımızla da yaşardık. Hamam çalışanları ikaz etse de su ile şakalaşmadan edemez, hamamın keyfini sonuna kadar çıkarmadan ayrılmazdık. Bu eğlencemizi de daha çok Yeni Hamam’ın yüksek kubbeli, aydınlıklı, geniş göbek taşlı ve ortasında süs havuzu bulunan mekânında yapardık.

RAMAZANA HAZIRLIK

Ramazan gelmeden 10-15 gün önce evlerde hanımlar -Çorum tabiriyle- “ev kaldırır”, köşe bucak temizler, sonra da hamama gidip temizlenirlerdi. Ramazan ayı böyle karşılanırdı. Ramazan’da hamamlar sabaha kadar da açık olurdu. Biz gençler de bunu fırsat bilir, hamamda eğlenir, yeni güne de sahuru yaparak başlardık. Başta tava mayalısı, katmer, yanıç, kayısı hoşafı, pekmez ya da çay da hamam sahurlarımızın başlıca yemekleri olurdu.

SÜRECEK

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
20°
açık
banner303
banner364
Namaz Vakti 06 Temmuz 2020
İmsak 03:12
Güneş 05:09
Öğle 12:50
İkindi 16:48
Akşam 20:21
Yatsı 22:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 30 63
2. Trabzonspor 30 61
3. Sivasspor 30 54
4. Galatasaray 30 52
5. Beşiktaş 29 50
6. Fenerbahçe 30 49
7. Alanyaspor 30 48
8. Göztepe 30 38
9. Gaziantep FK 30 38
10. Antalyaspor 30 37
11. Kasımpaşa 30 36
12. Gençlerbirliği 30 32
13. Denizlispor 30 32
14. Konyaspor 30 30
15. Malatyaspor 30 29
16. Çaykur Rizespor 30 29
17. Kayserispor 29 28
18. Ankaragücü 30 25
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Altay 32 51
6. Akhisar Bld.Spor 31 51
7. Fatih Karagümrük 31 50
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. Balıkesirspor 31 35
13. İstanbulspor 31 34
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 31 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 31 12
Takımlar O P
1. Liverpool 33 89
2. Man City 33 66
3. Leicester City 33 58
4. Chelsea 33 57
5. M. United 33 55
6. Wolverhampton 33 52
7. Arsenal 33 49
8. Sheffield United 33 48
9. Burnley 33 46
10. Tottenham 32 45
11. Everton 32 44
12. Newcastle 33 43
13. Southampton 33 43
14. Crystal Palace 33 42
15. Brighton 33 36
16. West Ham 33 31
17. Watford 33 28
18. Aston Villa 33 27
19. Bournemouth 33 27
20. Norwich City 33 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 34 77
2. Barcelona 34 73
3. Atletico Madrid 34 62
4. Sevilla 33 57
5. Villarreal 34 54
6. Getafe 34 53
7. Real Sociedad 33 50
8. Athletic Bilbao 34 48
9. Valencia 34 47
10. Granada 34 47
11. Osasuna 34 45
12. Levante 33 42
13. Real Valladolid 34 39
14. Real Betis 34 38
15. Deportivo Alaves 34 35
16. Eibar 33 35
17. Celta de Vigo 34 35
18. Mallorca 34 29
19. Leganés 34 28
20. Espanyol 34 24

Gelişmelerden Haberdar Olun

@