17.04.2017, 00:51 499

EFSANE OLAN BİR KURUM: KÖY ENSTİTÜLERİ

Bu yazı yazıldığında, 16 Nisan Pazar günü başkanlık sistemiyle ilgili referandum oylaması devam ediyordu. Bu nedenle nasıl bir karar verildiğini, 17 Nisan 2017 sabahı nasıl bir Türkiye'yle uyanacağımızı bilemiyorduk.

Ama 17 Nisan 1940 sabahı nasıl bir karar verildiğini biliyorduk. Çünkü o gün Anadolu aydınlanmasının fitilini yakacak Köy Enstitülerinin kurulmasına karar verilmişti.

Aslında bu ülkede iki eğitim kurumu çok tartışılmış, çok hırpalanmıştı. Köy Enstitüleri ve İmam-Hatip okulları...

Birine komünizmin arka bahçesi denilmişti, diğerine irticanın... Biri komünist üretiyor denilmişti, diğeri şeriatçı...

Oysaki birinin amacı cumhuriyet değerleriyle donatılmış öğretmen yetiştirmekti, diğerinin din adamı.

Köy Enstitüleri 1940'ta, İmam-Hatip okulları 1947’de açılmaya başlamıştı.

Ama Köy Enstitüleri kapatıldı. Süreç içinde, yaratılan toplumcu rüzgâr söndürüldü.

***

1940'lı yıllarda Türkiye'nin nüfusu 17 milyondu. Bunun 14 milyonu yani % 82'si köylerde, diğer bir ifadeyle kırlarda yaşıyordu.

Cumhuriyet değerleri köylere ulaşamıyordu, ama cumhuriyet karşıtı değerler ulaşıyor ya da ulaştırılıyordu.

Köy enstitüleri bu oluşumu tersine çevirecek kurumlar olarak düşünülmüştü. Zamanın Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel'in ve İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç’un önderliğinde 21 Köy Enstitüsü Anadolu'ya serpiştirilmişti.

Bir başka deyişle Anadolu'da bir aydınlanmanın, bir sosyal uyanışın fitili ateşlenmişti.

***

Ama olmadı...

1945 yılından sonra Türkiye'nin Batı Bloku içinde yer almasıyla soğuk savaşın dayatmalarına ve içerdeki işbirlikçi toprak ağalarının baskısına direnilemedi.

Yani sosyal bir uyanış, soğuk savaş döneminde hem emperyal Batı için hem de bu toplumun güç odakları için tehlikeli bir olgu olarak görülmüştü.

Nitekim dönemin CHP Van Milletvekili ve büyük toprak ağası Kinyas Kartal, "Köy Enstitüleri, bizim devlet üzerindeki gücümüzü kaldırmaya yönelikti..." diyerek...

1946'da DP'den Eskişehir Milletvekili ve büyük toprak ağası Abidin Potuoğlu, "Bunlar yetiştiklerinde bizim kafamızı keserler" diyerek toprak ağalarının tepkilerini dillendirmişlerdi.

***

O günün Atatürkçüleri koruyamamıştı bu kurumları.

1946'dan itibaren tasfiye edilmeye başlamıştı bu kurumlar; "Atatürk'ü koruma kanunu" çıkaranlar tarafından da tabelası indirilmişti bu kurumların.

Ve Köy Enstitüleri; 1935 yılında hazırlıklarına başlanan, 1937'de İlk kez denenen, 17 Nisan 1940 yılında resmen kurulan, 1946'da tasfiye süreci başlayan, 1954'te tabelası indirilen bir kurum oldu.

Yine de Türkiye'nin eğitim seferberliğinde, unutulmaz bir efsane olarak kaldı.

Ve Anadolu'nun gerçeğinden doğan bu eğitim kurumu, UNESCO'nun gelişmekte olan tüm ülkelere örnek olarak önerdiği bir kurum oldu.

***

Açıldığı 1940 yılından, kapatıldığı 1954 yılına kadar Köy Enstitülerinde 1.308 kadın ve 15.943 erkek olmak üzere toplam 17.251 köy öğretmeni yetişmişti.

İşte bu kuşak, Cumhuriyetin köylerde ilk sözcüsü oldu.

-Laik eğitimin kimyasını mayalandıran ilk onlar oldu.

-Ve aydınlanmanın kıvılcımını yakan ilk onlar oldu.

-Ve   de   cumhuriyet   değerlerini   Anadolu'nun   kırlarına   taşıyan;   romanlarında, öykülerinde Anadolu'yu konuşturan ilk onlar oldu.

***

Demokratik öğretmen hareketinin fitilini yakan da ilk onlar oldu.

-1946'dan 1980'e kadar, tam 34 yıl TÖDMF, TÖS ve TÖB-DER'in hem kurucusu oldular hem de ana iskeletini, yani insan gücünü oluşturdular.

-Ve onlar, bildiklerini ve bilgilerini parayla satmadılar.

-Ve gerektiğinde canını, gerektiğinde malını feda ettiler.

-Ve de bu topluma, bu öğretmen hareketine bir mücadele ruhu bıraktılar.

Kuruluşundan 77 yıl, kapatılışından 63 yıl geçmesine rağmen halen üzerinde konuşuluyor, halen üzerinde tartışılıyor, halen aranıyor oluşu işte bu nedenledir.

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner35
12°
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 29 Mayıs 2020
İmsak 03:15
Güneş 05:07
Öğle 12:42
İkindi 16:40
Akşam 20:08
Yatsı 21:52
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21
Takımlar O P
1. Barcelona 27 58
2. Real Madrid 27 56
3. Sevilla 27 47
4. Real Sociedad 27 46
5. Getafe 27 46
6. Atletico Madrid 27 45
7. Valencia 27 42
8. Villarreal 27 38
9. Granada 27 38
10. Athletic Bilbao 27 37
11. Osasuna 27 34
12. Real Betis 27 33
13. Levante 27 33
14. Deportivo Alaves 27 32
15. Real Valladolid 27 29
16. Eibar 27 27
17. Celta de Vigo 27 26
18. Mallorca 27 25
19. Leganés 27 23
20. Espanyol 27 20

Gelişmelerden Haberdar Olun

@