Diabet komasını kısa geçtik. Bu komada pek yanılma olmaz. Koma, çabuk ta gelmez, bir hafta dersek, bu müddet zarfında, az bilgisi olan hekim bile teşhisi kor.

Hipoglisemi koması denince, çok ani olur. Dakikalar söz konusudur. Hastada ortaya koyacağı tehlike ise, pek büyük olacaktır. Şeker “Diabet” tedavisi esnasında, konulmuş olan kaidelerin dikkatli yapılmamasından ortaya gelir.

Diabet tedavisi esnasında, hastaya üç esas ve üç te ara yemeği olarak, altı defa yemek verilir. Bu altı yemeğin kalorisi, tain edilen kalorinin miktarını geçmez. Ara yemeklerinin miktarları azdırlar.

En çok hipoglisemi komasını insülin yapar. Diamicron cinsinden merkezi etkisi olan ilaçlar da, hipoglisemi koması yapabilir. Tedaviye eklenen egzersiz miktarının çokluğu da hipoglisemi komasının meydana gelmesine neden olabilir.

İşaret ediyoruz ki, beynimiz glikoz “meyve şekeri” ile çalışır. Kan glikoz miktarı, bir ölçünün altına düşünce, arazlar beklenmez bir süratle ortaya çıkarlar ve birbirini takip ederler.

Dermansızlık, göz kararması, salya ifrazının artması, terleme, duygunun azalması ve görüntünün pek kısa bir zamanda kaybolması görülür. Şuur kaybı yakındır. Bu durumu birkaç kere geçirmiş olan hastalar, şekerinin düştüğünün farkına varır ve etrafındakilerden yardım talep edebilir. En büyük tehlike, tedaviye iyi adapte olmamış hastaların, olayı kıymetlendirememe zorluğudur.

Geç kalınırsa, yani, bu ara süreyi birkaç dakika içinde hasta kıymetlendiremezse, korkunç soğuk bir terle hastanın bütün vücudu kaplanacaktır. Bu durum teşekkül ettiğinde ise, artık şuurdan bahsedilemez. Hastanın bakışı, belki bazı mırıldamalar duyulmuş olmasına rağmen, koma tam olarak teşekkül etmemiştir. Bu duruma gelmiş hastayı sağa sola kıpırdatmak ise, durumu artırmaktan başka bir işe yaramaz. Bu hareketler de, kandaki eşiği inmiş glikoz seviyesini düşürecektir. Bu duruma gelmiş ve şuursuzlaşmış hastalarda tesbit edilen kan glikoz seviyesini, hemen her zaman 30 civarında tesbit etmişizdir.

Hipoglisemi koması teşhisini hekimler klinik olarak korlar. Bu ehil hekimler, bir tüpe numune kan aldırırlar, numune laboratuara gönderilir. Hekim, teşhisi klinik olarak koymuş olduğundan, kan neticelerini beklemeden damardan bir glikoz solüsyonunu hastaya tatbik eder. Komadan çıkış ta anidir. Çok defa, laboratuardan kan neticeleri gelmeden, hasta komadan çıkarılmış olur.

Komadan çıkmış olsa bile, beynin maruz kaldığı tehlike işaretleri hemen geçivermez. Ne kadar tedavinin başlamasında geç kalınmışsa, tahribat ta o nisbette fazla olur.

Kalıcı sakatlık ve ölüm vakaları, çokçadır. Onun için, her hekim, hipoglisemi koma teşhisini çok iyi yapabilmelidir. Bu komayı bir defa gören hekim,, kafasına bu gördüklerini iyice yerleştirir. Bir daha hata yapması da düşünülemez. Teşhis kolayca ve klinik olarak konunca, tedavisi de, yukarda anlattığımız gibi, çok basittir.

Hastanın yakınları da, bu teşhisi hekim gibi bilmelidirler. Derhal tedbir alınmalıdır. Daha koma teşekkül etmeden, ilk işaretler görünür görünmez, hastaya bir meyve suyu içirilmelidir. Bunun tesiri anidir. Şekerli su ve yemeklerin etkisi geç olacaktır. Önce alınan sakarosun, karaciğerde glikoz haline çevrilmesi gerekecektir. Bunun için bir meyve suyu hastaya içirilir ve dinlenmesi için yatağına veya bir yere yatırılır. Bundan sonra da, ilk yarım saat içinde biraz yemek yedirilir. Tedavi, eğer biliniyorsa, oldukça kolaydır. Aksi halde, 500 profesör arasında, bir hasta kolaylıkla ölüme götürülebilir. O zaman, bu bilgiyi herkesin de bilmesinde fayda vardır. Kimse, benim mesleğim değil dememelidir.

Ben, hem hekimim ve hem de diabet hastasıyım. Evimde de yalnızım. Yukarı yazdıklarımı, imkan nisbetinde iyi olarak takip ederim. Buna rağmen, üç defa komanın eşiğine, hipoglisemi komasının eşiğine geldim. Bunların üçünde de, yemek vaktini geçirmiştim ve üçünde de çok yoğun bir zihni faaliyet içinde bulunuyordum. Bu zihni faaliyet sizin okuduğunuz bir kitap olduğu gibi, başkalarını çok dikkatli dinler durumda olmanız da olabilir. Bu bakımdan, hep dikkatli olmanız gerekir diyorum ama, hipoglisemi komasının yaklaştığını bildiren arazlar da yoktur. Baş dönmesi ve göz kararmasını iyi işaretlemek gerekiyor. Öteki arazlar da, zaten dakikalar içinde sıralanacaklardır. Bu dediğim anlar başlayınca, yanınızdaki insanları duymadığınız gibi, insanların kafaları da, izah edilmez şekilde kayboluyorlar. Ben, her üçünde de bu arazları yaşadım.