|
Ben, çok eskilerde bir yazı yazmıştım. Bu yazıda Mareşal Foch’dan bahsetmiştim. Aklımda yazı hep böyle kalmıştır. Eğer, o yazıda Mareşal Foch’dan bahsetmişsem, bu bahis yanlıştır, yanlış olmuştur. Yazılan olaylarla Mareşal Foch’un ilgisi yoktur. Yazıyı hatırlayanlardan özür dileyerek, bilgilerini düzeltmelerini istiyorum. Bu yazdıklarım doğrudur. Bunları, Prof. dr. Leriche’in kitabından naklediyorum. Kitap önümdedir. Hata yapabilmiş olacağımı da kitaptan öğreniyorum.
Birinci Dünya Savaşı devam ediyor. Prof. Leriche cepheye yakın bir yerde kurulmuş seyyar hastahanede çaışıyor. Kendisi hem operatör ve hem de, 10 ameliyathanenin amiri durumunda.
Mareşal Joffre, ağır şekilde hasta ve Leriche tarafından ameliyat edilecek. Sabahın birine doğru, Leriche, Mareşal’in karısını arayarak durumu anlatıyor ve hükümetin bilgilendirilmesini kendisinden istiyor. Kendisi de, saat üçte, J. L. Faure’u arayıp, başbakanı haberdar etmesini istiyor. Ortalık ta karışıyor. Gazeteciler ayaktalar. Leriche bütün gece uyku yüzü görmemiş. Saat sabahın dokuzunda da, Mareşal Petain geliyor ve kendisine haber verdiriyor ki, kendisini görecek ve Fransız ordusu adına teşekkürlerini Leriche’e bildirecek.
Konuşma çok ilginç olduğu için, aynen okuyuculara aktarmak istiyorum:
İlk defa gördüğü mareşal Petain teşekkürlerini bildiriyor.
Leriche, kendisinin görevini yaptığını, bunun da teşekkür etmeyi değmiyeceğini Mareşal’e arzediyor.
Petain, işte bunun için teşekkür etmek istiyorum, diyor. Mareşal Joffre ve kendisi gibi insanların hekimlerin sorumluluğunu iyi bildiklerini bildiriyor. İşte kendileri için bir sıhhat sorunu ortaya gelince, etraflarından hekimlerin kaçtıklarını ve pek az insanın yakında kaldığnı söylüyor:
“Siz böyle bir sorumluluğu alıp ameliyatı yapacaksınız. Biz eğer iyileşirsek, etraftan, zaten iyileşecekti, boş yere ameliyat yapıldı diyeceklerdir.
Yok, eğer biz ölürsek, ameliyat ettiler ve öldürdüler diyecektir. İşte, mareşal Joffre ve ben bu durumu iyi bildiğimiz için, size teşekkürü kendimiz için borç biliyorum” diyor Mareşal Petain.
Sonra, Mareşal Petain’i defalarca görüyor. Aralarındaki bu konuşmayı, ikinci defa ikisi de hatırlamıyor. Ancak, savaş bittikten sonra, aralarında acı tatlı çok hatıra konuşuluyor.
Mareşal hiç izin almamış. Dört sene izinsiz çalışılır mı? Petain olunca çalışılıyor. Savaş sonu, bir kaç gün dinlenmek için güneye gidiyor. Cannes şehrine gelince, büyük bir otelin bürosuna başvurup, bir oda istiyor. ismi soruluyor ve Philippe Petain dediğinde, hangi millettensin sorusuyla karşılaşıyor. Milliyetini soran, yabancı aksanla konuşan genç bir çocuktur.
Sonra Mareşal Petain, bir kaç gün de Nice’de geçirmek istiyor. Dostu olan validen, kendisine, Saint-Cyre’den çıktıktan sonra, hizmet gördüğü “Des Alpes Maritimes”deki küçük yerde bir yer bulmasını istiyor. Belediye’den, talebe iken kiracı iken kaldığı kadının yaşadığını ve ölmüş olabileceğin isoruyor. Kadının yaşadığını öğrenince onun ziyaretine gitmeyi de unutmuyor. Kadın, “savaşta bir hayli ilerleme imkanını da ele geçirmişsindir. Her halde bir kumandan (Commandant-Binbaşı) olmuş olmalısındır” diyor.
Mareşal, “Eğer toplumda başını uzatmak istersen, büyük hata yapmış olursun” demekten kendini alamıyor. Ben de bazan, bir şeye kızdığım zaman, “Toplumda ne öne çıkacaksın, ne de arkada kalacaksın; toplumun içinde olacaksın. Başına bir taş düşerse, herkesle birlikte olacaksın” derim. Bunları da kendimi Mareşal Petain’le kıyaslamak için yapmam.
Yaptığımı sandığım hatayı da, işte burada işlemiş olmalıyım. Mareşal, Foche değil Petain; rütbede onbaşı değil, binbaşıdır.
Leriche, Petain’i sonraları da görmüş ve tevcih ettiği bakanlık görevini de kabul etmemiştir. Mareşal’in tevazuu, dengeliliği, ölçüsü ve mevcudiyeti ile tehlikeleri bertaraf eden tavırlarından hep hayranlık duymuştur. Tıpkı biz Türklerin çoğu gibi, ona yüklenen suçluluk halinden Lerich te ıstırap duymaktadır. Lerich, 1942’de de mareşale bazı sorular soruyor. Hareketinin iyi tartılıp tartılmadığı hakkında fikir istiyor. Petain’e göre, ortada tehlike Almanya’dır. Amerika ve İngiltere, büyük sorun teşkil etmezler. Onlarla anlaşmak daha kolaydır. Onlardan hiç endişesi de yoktur. Hitler’le görüştükten sonra, başbaşa kaldıkları Lerich’e, Hitler’in tam bir deli olduğunu; onunla hiç bir antlaşmanın yapılamıyacağını; ancak onun sakinleştirilmesine de çalışılmak gerektiğini beyan etmiştir.
Almanya’nın güneyi işgalinden bir kaç gün önce, Leriche ve bir arkadaşı, ki aynı zamanda mareşalin de dostudur, artık kendisini takip etmiyeceklerini, birlikte olmalarının mümkün olmayacağını söylediklerinde, Mareşal kendilerine haber gönderiyor: bizim de isyan edip onlarla çarpışacağımız zamanın gelmesini bekliyeceksiniz. Şu anda, faydasız şekilde fedakarlık yapmanın anlamı yoktur. Daha bir kaç ay sabırlı olmalısınız, dedirtmiştir.
Dünya bu. Bir savaşta, 1914-1918’de, Mareşal Petain Fransa’nın milli kahramanıdır. Emekli de olmuştur.
İkinci Dünya Savaşında, Mareşal Petain idam mahkumudur. Fransa’yı terkedip mücadeleye dışarda karar veren ve yapan De Gaulle milli kahramanlığa yükseltiliştir.
Petain hain olur mu? Benim ve milyonlarca Türk için bu mümkün değildir. Ne kurtarıldı ise Fransa Petain’e borçludur.
Fransızlar bizim gibi düşünmüyorlar. Onlara göre, tarih yazılı vesikaları kıymetlendirecektir. Petain için yazılı, onu koruyan tek sayfa yoktur. Bu kanaat, geçen zamana rağmen de değişmemiştir.
|
YAZARLAR 
= Fotoğraf Var
