10.06.2021, 01:33 67

ÇEVRE VE İNSAN

Mustafa AYDINLI

Mustafa AYDINLI

Doğal çevrenin korunması için 1972 yılında İsveç’in Stockholm kentinde Birleşmiş Milletler Çevre Konferansı toplandı. Çevre kirlenmesine karşı üye ülkeler ortak çözüm yolları aradılar. 5 Haziran gününün Dünya Çevre Günü olması kararlaştırıldı. Ülkemizde bu amaçla 1978 yılında Türkiye Çevre Sorunları Vakfı, daha sonra Çevre Müsteşarlığı kuruldu. 5-11 Haziran tarihleri arasını Çevre Koruma Haftası olarak kabul etti.

Doğal çevrenin kirlenmesi, Dünya gezegeni üzerindeki tüm ülkelerin ortak sorunudur. Çevre kirlenmesi tüm insanlığı etkileyen bir konudur. Uygarlık ve endüstrileşme birbirine paralel gelişti. Göçebelikten yerleşik düzene geçişle, köyler, kasabalar ve kentler doğmaya başladı. Kentleşme ve endüstrileşme ile birlikte çevre sorunları yaşadığımız döneme kadar artarak devam etti.

Çevreye duyarlılığın en önemli bileşenleri, hava, su ve topraktır. Kimyasal ve zehirli atıklar, toprağı ve denizleri kirletiyor. Toprağın kirlenmesi ile zararlı atıklar yeraltı sularına karışıyor. Toprak ve suyun kirli olduğu ortamda havanın temiz kalması beklenemez. Ekosistem bütünü ile bozuluyor. Sistemin bozulması yeryüzündeki canlı, cansız tüm varlıkları içine alıyor.

Vikipedi; “Çevre insanların ve diğer canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları, fiziki, biyolojik, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamlardır.” şeklinde çevreyi tanımlıyor.

Birleşmiş Milletler çevre koruma araştırmacılarına göre dünyamız 8 milyon 700 bin canlı türünü bağrında barındırıyormuş. Onca canlı türü arasında akıllı varlık olarak tanımladığımız, sadece insanın içtiğimiz suyu, soluduğumuz havayı kirletmesi, üzerinde yaşadığımız toprağı zehirlemesi, yaşanamaz kılması, sonra da yakınıyor olması garip değil mi?

Dünyanın oksijen deposu Kazdağları’na ve daha pek çok dağımıza maden arama bahanesi ile siyanür döktük. Ayakkabı ile basmaya kıyamadığımız, Salda Gölü’nün iki milyon yılda oluşan pamuk rengi kumlarının üzerine iş makinaları soktuk. Millet bahçesi yapıyoruz işgüzarlığı ile en temiz gölümüzün kumlarını kirlettik, ziyan ettik.

Marmara’nın akciğerleri sayılan kuzey ormanlarından 130 milyondan fazla ağacı kestik. Yetmedi göçmen kuşlarının göç yollarına zarar verdik.

Dünyanın en yaşlı bitki örtüsüne sahip olduğu bilinen, çevre araştırmalarına göre doğal ormanlar arasında yer alan, buzul çağından bu yana yaşayan Cerrattepe’ye siyanür dökme gayreti içindeyiz.

Karadeniz’in dağlarına HES’ler kurduk, kurdun, kuşun, tavşanın, tilkinin, içeceği... bir damla su bırakmadık. Yetmedi lületaşı yataklarına, tarımsal SİT alanlarına termik santral dikme yarışındayız.

Dünya’nın seçkin longoz ormanı ve kuş cenneti İğne Ada’ya nükleer santral dikme çalışmaları son hızla devam ediyor.

1939’da Atatürk’ün ilgisiyle hazırlanan “Zeytin Yasası”nı değiştirmeye çalışıyorlar. Başarırlarsa 120 milyon zeytin ağacı, zeytinlik vasfından çıkacak. Manisa dolaylarında 1650 yılı aşkın zeytin ağaçlarının olduğu söyleniyor. Yasa çıkarsa tamamını dozerler biçecek.

Çevre bilimi kaynaklarına göre Akşehir Gölü, Tecer ve Eber gölleri başta olmak üzere 70 gölümüz kurumuş. Tuz Gölü çekilmiş küçücük kalmış.

Taş ocağı yapmak için Rize İkizdere’de yaşananları hepimiz üzüntü ile izliyoruz. Ya denizlerimizde yaşanan “deniz salyaları” artık doğanın isyanı değil midir? Taşıyamıyorum, daha fazla yüklenme dediği açık değil mi?

Bilimsel verilere göre ülkemizde, yılda 31 bin insanımız çevre kirliliğine dayalı yaşamını yitiriyor. Türkiye Avrupa Birliği ülkelerine göre yüzde 35 daha fazla hava kirliliğine sahip. Dürüst ve tarafsız bilim insanlarının araştırmalarına göre özellikle Marmara Bölgesi’nde annelerin sütünde çok miktarda ağır metal bulunuyor. Emme dönemindeki çocukların dışkısında kurşun, cıva, arsenik, alüminyum gibi ağır metaller çıkıyor.

Marmara Denizi’nde neredeyse yaşam bitmek üzere, bunun da ötesinde bir de Kanal İstanbul yapılırsa bilimsel değerlendirmelere göre Marmara Denizi çürük yumurta denizi olacak.

Alageyik, çizgili sırtlan, oklu kirpi, Anadolu leoparı, telliturna, bozkır kartalı, ak kuyruklu kartal, Akdeniz foku…Kızıl geyik, boz yunus, boz ayı, susamuru, dikkuyruk, yaz atmacası, yaban kedisi, karakulak, vaşak, karaca, şah kartal, kızıl akbaba, tepeli pelikan gibi hayvanların ya soyu tükendi, ya da tükenmek üzere.

Yanlış avlanmalar, bilinçsiz tarım, bilinçsiz ilaçlamalar, anız yakmalar, halka gerekli bilincin verilmemesi veya duyarsızlıklar, pillerin rastgele çevreye atılması, endüstriyel atıkların doğaya arıtılmadan salınması gezegenimizin zehirlenmesinde en önemli etkenler. Bu nedenle ozon tabakası inceldi, asit yağmurları yağıyor. Mevsimlerin düzeni değişti, buzullar erimeye başladı, kutup ayılarının bile yaşamı tehlikeye girdi.

Günümüzde doğaya en büyük zararı insan vermektedir. “İnsan merkezli çevre anlayışından, doğa merkezli çevre anlayışının kabul edilmesi gerekmektedir...insan ve çevreye ayrı ayrı değil ‘ekolojik bütünlük’ sistem bütünlüğü içinde bakılmalıdır”*

İnsan ve doğa bütünlüğü içinde çevreye yaklaşmazsak yaşadığımız gezegeni kendi ellerimizle yok ederiz. Doğayı kurtarmak için henüz elimizde bir firsat var, yarın geç olabilir, bu hatanın geriye dönüşü de yoktur.

*Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi Necmettin Özerkmen

42,1-2 (2002) 167-185

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 10 24
2. Hatayspor 10 20
3. Beşiktaş 10 20
4. Alanyaspor 10 20
5. Fenerbahçe 10 19
6. Karagümrük 10 18
7. Konyaspor 10 17
8. Galatasaray 10 17
9. Altay 10 15
10. Adana Demirspor 10 13
11. Başakşehir 10 12
12. Gaziantep FK 10 12
13. Öznur Kablo Yeni Malatya 10 12
14. Sivasspor 10 11
15. Kayserispor 10 11
16. Giresunspor 10 9
17. Antalyaspor 10 9
18. Göztepe 10 8
19. Kasımpaşa 10 6
20. Rizespor 10 4
Takımlar O P
1. Ümraniye 10 24
2. Ankaragücü 10 24
3. Eyüpspor 10 20
4. Erzurumspor 10 19
5. Bandırmaspor 10 18
6. Kocaelispor 9 16
7. Tuzlaspor 9 14
8. Gençlerbirliği 9 14
9. Samsunspor 9 12
10. Boluspor 9 11
11. Bursaspor 9 11
12. Menemenspor 10 11
13. İstanbulspor 9 10
14. Denizlispor 9 10
15. Altınordu 10 10
16. Adanaspor 10 9
17. Manisa FK 10 9
18. Ankara Keçiörengücü 9 7
19. Balıkesirspor 9 6
Takımlar O P
1. Chelsea 9 22
2. Liverpool 9 21
3. Man City 9 20
4. West Ham 9 17
5. Brighton 9 15
6. Tottenham 9 15
7. M. United 9 14
8. Everton 9 14
9. Leicester City 9 14
10. Arsenal 9 14
11. Wolverhampton 9 13
12. Brentford 9 12
13. Aston Villa 9 10
14. Watford 9 10
15. Crystal Palace 9 9
16. Southampton 9 8
17. Leeds United 9 7
18. Burnley 9 4
19. Newcastle 9 4
20. Norwich City 9 2
Takımlar O P
1. Real Madrid 10 21
2. Sevilla 10 21
3. Real Betis 11 21
4. Real Sociedad 10 21
5. Rayo Vallecano 11 19
6. Osasuna 11 19
7. Atletico Madrid 9 18
8. Athletic Bilbao 10 17
9. Barcelona 10 15
10. Espanyol 11 14
11. Valencia 11 13
12. Mallorca 11 13
13. Villarreal 10 12
14. Celta de Vigo 10 10
15. Elche 11 10
16. Deportivo Alaves 10 9
17. Cádiz 11 8
18. Granada 9 7
19. Levante 10 5
20. Getafe 10 2

Gelişmelerden Haberdar Olun

@