20.08.2015, 00:02 188

BOSNA-HERSEK CUMHURİYETİ

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

BARIŞI SAĞLAYAN DAYTON ANTLAŞMASI'NIN
YARATTIĞI SORUNLAR VE GÜNCEL DEĞERLENDİRİLMESİ

Dayton Antlaşması’nın imzalanmasından günümüze kadar 20 yıl geçmiş bulunmaktadır. Bir önceki yazımda açıkladığım karmaşık idare yapısının yarattığı bir çok sorun bulunmaktadır. Ülke, topraklarının yüzde 49'unu oluşturan Sırp Cumhuriyeti ile yüzde 51'ine sahip Boşnak-Hırvat Federasyonu ve bir küçük özerk bölgeye (Brçko) bölündü. Antlaşmayla Boşnak-Hırvat Federasyonu ise kendi başbakanları, parlamento başkanları ve bakanları bulunan 10 kantona ayrıldı. Her birimin siyasi ve ekonomik yapılanması birbirinden farklı hale getirildi. Ülkede, devlet, entite (etnik ayırım) ve kanton düzeylerinde de hükümetler, milletvekilleri, başbakanlar bulunuyor. Bu karmaşık yapı nedeniyle çoğu zaman hükümetler arasında yetki kargaşası da yaşanıyor. Ülkedeki bu karmaşık siyasi yapı en çok karar alma mekanizmasının işleyişini etkiliyor. Bu konuda yapılan bir değerlendirmeyi aşağıda bilginize sunmayı istiyorum.
“Dayton Barışı kaleme alınış biçimi itibariyle aslında iki temel hedef gütmekteydi. Bunlardan ilki ve belki de en önemlisi, yaşanan kanlı savaşı bir an önce durdurmak ve dünyada katliamlara yönelik giderek yükselen tepkileri dindirmekti. Dayton Antlaşması’nın imzalanmış olduğu törende akıcı bir konuşma yapan dönemin ABD Başkanı Bill Clinton da bu hedefi açık bir biçimde vurguluyor ve “Barış korosu” alıntısı yaparak savaş esnasında yaşanan dramların bir daha tekrarlanmamasının güvencesi olarak bu antlaşmayı referans gösteriyordu. Dayton Barışı’nın ikinci önemli hedefi ise günümüzden bakıldığı zaman yaklaşık 20 yıldır gerçekleştirilemeyen “istikrar” vurgusuydu.
2000’li yıllara gelindiğinde Bosna savaş acılarını önemli ölçüde sarmış olsa da, ekonomik, sosyal ve kültürel pek çok alanda adeta derin bir çözümsüzlük içerisinde yer alıyor. Bu sorunların temelinde ise Dayton Barışı’nın getirmiş olduğu tarafların birbirine güvensizliğini simgeleyen “köhne siyasi yapı” bulunuyor. Ülkede şu an demokrasi teamülleri açısından sıklıkla tartışma konusu olan, kimi çevrelerce barış ve istikrarı korumakla görevli olduğu iddia edilen ve lüzumu görüldüğü takdirde Cumhurbaşkanı’nı bile görevden almak gibi güçlü yetkilerle donatılmış bir “Yüksek Temsilcilik” makamı bulunuyor. Ayrıca üç kurucu halk olarak kabul edilen; Boşnak, Hırvat ve Sırpların ortak karar almasını öngören Dayton sisteminin, bu unsurların her birisine ayrı ayrı veto hakkı tanıyan siyasi yapısı da sistemin işlemesinin önündeki ciddi engellerden birisi. Keza ülkede kurulan bir hükümetin yaklaşık 14 ay sonucunda oluşturulabilmesi de bu sorunun yansımaları arasında kabul görüyor. Ülkedeki bu derin siyasi çözümsüzlük durumu ekonomik hayatı da etkilemekte olup işsizlik oranının resmi kaynaklarda belirtilen oranların çok daha yukarısında olduğu ve %40’ları geçtiği pek çok akademik yorumda açıkça dillendirilmekte. 2009 yılında % 3.5 oranında küçülen ülke ekonomisi halen küresel krizden de tam manasıyla kurtulabilmiş değil.
Yaşanan tüm bu gelişmeler ışığında Dayton Barışı’nın günün gerekleri doğrultusunda tekrar revize edilmesi ve işlevsiz kalan yahut sistemi işlevsiz kılan çeşitli maddelerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulmasının dışında başka bir köklü çıkış yolu görünmüyor. Dayton Barışı’nın olduğu gibi yürürlükten kaldırılmasını savunan bazı çevreler bulunsa da, dünya kamuoyu henüz böyle bir gelişme için uygun bir zemine sahip bulunmuyor. Bu görüşü dillendiren çevreler radikal olarak nitelendirilmekte ve alternatif sunamamak eleştirisine maruz kalmaktalar. Ülkede yaşanan siyasi istikrarsızlık orta vadede ancak Dayton Barışı’nın revize edilmesi doğrultusunda dindirilebilecek, revizyonun hemen akabinde ise halkın ekonomik sorunlarını çözmeye yönelik yeni hamlelerin hayata geçirilebileceği evrensel liberalizm temelli bir hoşgörü iklimi oluşturulabilecektir.’’
Uluslararası toplum, ülkedeki karmaşık yapının sadeleştirilmesi için son yıllarda önemli çaba sarf ederken, yapının değiştirilmesine ülkedeki Sırp ve Hırvatlar karşı çıkıyor. Bu yapı değiştiği takdirde ülkede söz konusu haklarının ellerinde azalacağı kaygısı taşıyan Sırp ve Hırvat kesim, mevcut yapının devam etmesini savunuyor.
Bosna Hersek'in NATO ve AB üyeliğine yolunda ilerlemesi ve ekonomik anlamda gelişmesinin önündeki en büyük engel olarak da yine Dayton Barış Antlaşması gösteriliyor.
Bodrum- Dörttepe 12 Ağustos 2015
Kaynaklar:
- ‘’ Kanlı savaşın bedeli, 'karışık siyasi yapı' oldu’’ Yeni Şafak, 5 Mayıs 2010
- https://tr.wikipedia.org/
- http://politikaakademisi.org/dayton-baris-antlasmasinin-revize-edilmesinin-zamani-gelmistir/
- http://www.bugun.com.tr/son-dakika/bosnaya-karmasik-yapi-getiren--haberi/1357860
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
17°
az bulutlu
banner303
Namaz Vakti 20 Eylül 2020
İmsak 04:54
Güneş 06:19
Öğle 12:39
İkindi 16:05
Akşam 18:48
Yatsı 20:08

Gelişmelerden Haberdar Olun

@