06.08.2015, 01:08 1302

BOSNA- HERSEK CUMHURİYETİ- BOŞNAKLARIN BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİ

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Uluslararası Kızılhaç Örgütü verilerine göre 1992-1995 arasında Bosna-Hersek'te 312.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Bu kayıpların 200.000 kadarı Boşnak halkına ait olup Bosnalılar, dünyanın gözü önünde ve Avrupa'nın göbeğinde sistematik bir soykırıma tâbî tutulmuştur. Sadece Srebrenitsa'da olanlar hakkında elle tutulur delillerin varlığı söz konusu olsa da çok yakın tarihte gerçekleşen soykırımı aydınlatmaya yetmemektedir.
Bu yılki Srebrenitsa törenlerinden önce Temmuz ayı başlarında İngiltere’nin sunduğu ve Srebrenitsa’da yaşananları ’’soykırım ‘’ olarak niteleyen karar tasarısı Rusya’nın vetosu nedeniyle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde kabul edilmedi. Sırbistan ise devamlı olarak soykırımı reddetmektedir.
( Tarihsel olaylarda Rusya’nın Sırbistan’ın yanında yer alması Sırpların Slav ve Ortodoks olmasından kaynaklanmaktadır.)
Bosna’nın uzun tarihini burada anlatmaya bu köşe yazım yetmez. Burada ilk önce Bosna’nın Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili önemli gördüğüm olaylarını ve tarihlerini sizlerle paylaşmayı istiyorum.
1389 yılında kazanılan Kosova Meydan Savaşı ile Osmanlı’nın Sırbistan’daki hakimiyeti gerçekleşti ve Osmanlı İmparatorluğu’na 15. yüzyılın ortalarında Sırbistan'ın tamamı katıldı. Bosna, Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedildi ve Rumeli Eyaletine bağlı bir sancak statüsüyle Osmanlı İmparatorluğu’na 1463 yılında katıldı. Hersek ise 1483 yılında fethedildi. 1878 : 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı)'nı takiben yapılan Berlin Antlaşması (1878)hükümleri uyarınca Bosna Avusturya-Macaristan yönetimine bırakıldı.
Bu aydınlatıcı bilgilerden sonra bazı önemli kilometre taşlarını vererek 20. Yüzyılda Bosna ve Yugoslavya'daki tarihi gelişmeler üzerinde durmayı istiyorum. Ve bilhassa Tito’nun Yugoslavya’nın oluşumundaki rolünü dikkatinize sunmayı istiyorum.
1914 : Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veliaht prensi Franz Ferdinand ve eşinin Sarajevo (Saraybosna)’da Gavrilo Princip adlı bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi ve I. Dünya Savaşı’nın başlaması.
1918 : Bosna’nın I. Dünya Savaşı sonrası kurulan Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı’nın bir parçası olması.
1921 : Kral Alexander’ın iktidarı ve ülke adının Yugoslavya (Güney Slavların Ülkesi) olarak değiştirilmesi.
1929 : Yugoslavya’da çok partili demokrasiye geçme çabaları, ancak başarılı olunamaması.
1941 : Bosna’nın Almanya tarafından ilan edilen "Hırvatistan Bağımsız Devleti"nin yönetimi altına girmesi. Almanya’nın kontrolü altındaki Hırvat milliyetçisi Ustaşalerin yönetimi ele geçirmesi. Partizan ve Çetniklerin (Sırp milliyetçisi) Almanya’ya ve Ustaşa yönetimine karşı direniş başlatmaları.
1945 : Josip Broz Tito’nun yeni Yugoslavya’yı kurması, II. Dünya Savaşı’nın sonu.
1948 : Tito ve Stalin arasındaki anlaşmazlık neticesinde Yugoslavya’nın Kominform’dan ihraç edilmesi.
1974 : Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nde (YSFC ) Müslümanlara etnik statü tanınması.
1980 : Titonun ölümü
(Tito’nun ölümü ile Yugoslavya’da huzursuzluk başladı. Kendisinin yerine gelenler genelde Sırp kökenli olduğu için yerini dolduramadı.)
1990 : Slobodan Miloşeviç’in Yugoslavya (Sırbistan) Cumhurbaşkanlığı’na seçilmesi. Milliyetçi Sırp hareketlerinin ateşlenmesi.
1991 : Slovenya ve Hırvatistan’ın Yugoslavya’dan ayrılması, Belgrad tarafından kontrol edilen Yugoslav Ordusu’nun bu ülkelere saldırması. Birleşmiş Milletler’ in eski Yugoslavya’ya silah ambargosu uygulaması.
1992 : Referandum akabinde Bosna-Hersek’in bağımsızlık ilan etmesi, buna karşılık Bosnalı Sırpların da Republika Srpska’yı ilanı, ülke içi çatışmaların başlaması.
BM’nin Hırvatistan’daki çatışmaların Bosna-Hersek’e yayılmasını önlemek amacıyla UNPROFOR Karargahı’nı Saraybosna’ya yerleştirmesi.
(Bosna'daki savaş 1992 yılının ilkbaharında başladı. Bosna'nın kuzeyini hedef alan saldırıların amacı bu bölgelerden Boşnak ve Hırvatları uzaklaştırarak Sırp devletini kurmaktı.)
1993 : Bosna-Hersek’in etnik temeller çerçevesinde kantonlara ayrılmasını öngören Vance-Owen Planı’nın Bosnalı Sırplar tarafından reddedilmesi. Boşnaklar ve Hırvatlar arasında çatışmaların başlaması. Avrupa Birliği’nin girişimlerinin başarılı olmaması üzerine NATO uçaklarının BM’nin uçuş yasağını uygulamaya koyması. BM Güvenlik Konseyi’nin Boşnaklar için 6 güvenlikli bölge ilan etmesi.
1994 : Hırvatlar ve Boşnakların, aralarındaki çatışmaları sona erdiren anlaşmayı imzalamaları. NATO’nun Bosnalı Sırplara geri çekilmeleri hususunda ültimatomu. 50 uçağın katılımı ile NATO’nun Bosna Sırp Yönetimi’nin askeri havaalanlarını bombalaması.
(Bu hareketa Türk uçakları da katıldı.)
1995 : Boşnak ve Hırvat güçlerinin Sırpların kontrolündeki Orta ve Doğu Bosna’da ilerlemeleri. NATO’nun artan hava saldırıları sonucu tarafların ateşkesi kabulü.
14 Aralık’ta ABD’de “Dayton Barış Antlaşması”nın imzalanması ve Bosna-Hersek Devletinin kurulması. BM Güvenlik Konseyi ’nin barış gücü faaliyetlerini NATO’ya devretmesi. Dayton Barış Antlaşması’nın askeri yönlerini uygulamak amacıyla NATO liderliğinde 60.000 kişilik IFOR ’un (Implementation Force) ülkeye yerleştirilmesi. (Türk askeri bu güç içinde yer aldı.)
1996 : IFOR’un yerini daha az personele sahip SFOR’un (Stabilization Force, halen 17.700 kişi) alması. Dayton Barış Antlaşması’nın sivil yönlerini uygulamakla yükümlü Yüksek Temsilcilik Ofisi ’nin (OHR-Office of High Representative) faaliyete geçmesi. Bosna-Hersek’in ilk üçlü Başkanlık Konseyi üyelerinin seçimle göreve gelmesi: Aliya İzzetbegoviç (Boşnak üye), Kreşimir Zubak (Hırvat üye), Momçilo Krayişnik (Sırp üye).
(Daytob Antlaşması dönüşümlü başkanlık sistemi öngörüyordu.)
2001 : Hollanda da faaliyet gösteren Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından aranan sanıklardan, Slobodan Miloseviç’in, Bosna-Hersek, Kosova ve Hırvatistan’daki suçlarla ilgili olarak yargılanmak üzere, Mahkemeye teslim edilmesi .
( Lahey'deki mahkemede, eski Bosna Sırp Devlet Başkanı Bilyana Plavsiç, General Radislav Krstiç, Goran Jelisiç, Radovan Karadziç ve General Ratko Miladiç de yargılandılar. Halen kaçak olan sanıklar bulunmaktadır.)
1991 yılında parçalanma aşamasına giren Yugoslavya'dan aşağıda haritada görüldüğü gibi bugün 7 devlet oluşmuştur. Bunlar; Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek,Sırbistan, Makedonya, Karadağ ve Kosova'dır.



Dayton Barış Antlaşmasını ve uygulanmasını gelecek yazımda ele alacağım.
Bodrum-Dörttepe 2 Ağustos 2015
Kaynaklar:
- '' Srebnitsa'da acı ve gözyaşı 20'inci yılında '' , Hürriyet ,12.7.2015
- https://tr.wikipedia.org/
Açıklama:
- Parantez içindeki açıklamalar konunun daha iyi anlaşılması için tarafımdan yapılmıştır.
- Kominform,Stalin tarafından, Marshall planı'na karşıt olarak oluşturulan ve SSCB, Polonya, Bulgaristan, Çekoslovakya, Romanya, Macaristan, Yugoslavya, Fransa ve İtalya komünist partileri liderlerini bir araya getiren girişim.

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
22°
parçalı az bulutlu
banner303
banner364
Namaz Vakti 18 Eylül 2020
İmsak 04:52
Güneş 06:17
Öğle 12:39
İkindi 16:07
Akşam 18:52
Yatsı 20:12

Gelişmelerden Haberdar Olun

@