13.08.2015, 00:57 1191

BOSNA-HERSEK CUMHURİYETİ- BARIŞI SAĞLAYAN DAYTON ANTLAŞMASI

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Avrupa devletlerinin ve Avrupa Birliği’nin çözemediği Bosna sorunu Amerika Birleşik Devletleri'nin öncülüğünde NATO’nun devreye girmesi ve bilhassa Sırbistan’ın başşehri Belgrad'ın sürekli bombalanması sonucunda Bosna Hersek'te, 1992-1995 yılları arasında meydana gelen, yüz binlerce sivilin hayatını kaybettiği savaşı sona erdiren Dayton Barış Antlaşması Amerikalı diplomat Richard Halbrooke'un girişimleriyle ABD’nin Ohio eyaletindeki Dayton kentinde 21 Kasım 1995 tarihinde paraf edilmiş ve 14 Aralık 1995’te Paris'te imzalanmıştır.
Fotoğrafda görüldüğü gibi o zamanki Bosna-Hersek Devlet Başkanı Aliya İzzetbegoviç, Sırbistan Devlet Başkanı Slobodan Miloseviç ve Hırvatistan Devlet Başkanı Franjo Tudjman tarafından antlaşma resmen imzalanmıştır. Bu imza töreninde sorunun çözümüne katkıda bulunan devletlerin cumhurbaşkanları, devlet başkanları ve başbakanları katılmıştır. İspanya Başbakanı Felipe Gonzales, Amerika Başkanı Bill Clinton, Fransa Cumhurbaşkanı Jaques Chirak, Almanya Başbakanı Helmut Kohl, İngiltere Başbakanı John Mayor ve Sovyetler Cumhurbaşkanı Mihail Gorbaçov fotoğrafda yer almışlardır.


Oturanlar (soldan sağa) Miloseviç, Tudjman, İzzetbegoviç
Ayakta olanlar (soldan sağa) Gonzales,Clinton, Chirak, Kohl, Mayor, Gorbaçov

Bosna Hersek'te 1992 yılında başlayan, yüz binlerce masum sivilin katledildiği savaşı durduran Dayton Antlaşması silahları susturdu, ancak ülkeyi karışık bir devlet yapısıyla baş başa bıraktı. 20 yıl öncesine kadar birbirleriyle savaşan 3 etnik yapı, bu anlaşmayla tek bir çatı altında, ülkenin kurucusu olarak görev aldı. Ancak ülkenin 3 kurucu etnik topluluktan oluşması ve kendine özgü siyasi yapılanması, Bosna Hersek'i dünyanın en karışık idaresinin hüküm sürdüğü devletlerden biri haline getirdi.
Ülke, haritada görüldüğü gibi, topraklarının yüzde 49'unu oluşturan Sırp Cumhuriyeti ile yüzde 51'ine sahip Boşnak-Hırvat Federasyonu ve bir küçük özerk bölgeye (Brçko) bölündü. Antlaşmayla Boşnak-Hırvat Federasyonu ise kendi başbakanları, parlamento başkanları ve bakanları bulunan 10 kantona ayrıldı. Her birimin siyasi ve ekonomik yapılanması birbirinden farklı hale getirildi.



Dayton Antlaşmasına göre Bosna- Hersek’in devlet yapısı incelendiğinde;
- Cumhurbaşkanlığı:
Bosna Hersek'te bütün parlamentoların, başbakanların ve bakanlıkların en üst düzeydeki tepe yönetimini Cumhurbaşkanlığı Konseyi oluşturuyor. Cumhurbaşkanlığı Konseyi, Boşnak, Sırp ve Hırvat üyeden oluşuyor. Burada görevli olan üyeler 8'er ay dönüşümlü olarak Konsey Başkanı olarak görev yapıyor ve bu görevlerine 4 yıllığına seçiliyor. Cumhurbaşkanlığı Konseyi üyelerini doğrudan halk seçiyor. Boşnak ve Hırvat temsilcisini federasyonda yaşayanlar, Sırp temsilcisini de Sırp Cumhuriyetinde yaşayanlar seçiyor. Sırp Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan Boşnaklar, Boşnak temsilciye, federasyon içinde yaşayan Sırplar da Sırp temsilciye oy veremiyor.
- Hükümet .
Bosna Hersek'te hükümet ise kendi arasında 3'e ayrılmış durumda.Bosna Hersek Federasyonu,Bosna Hersek Devleti ve Sırp Cumhuriyeti'nin kendine özgü hükümeti ve bakanları bulunuyor. Tüm ülkeyi kapsayan Bosna Hersek Hükümeti 9 bakandan oluşuyor ve bu bakanlıklar etnik topluluklar arasında eşit paylaştırılmış durumda.
- Meclis
Bosna Hersek Parlamentosu, 'Bosna Hersek Milletler Meclisi' ve 'Temsilcilikler Meclisi' olmak üzere iki kanattan ibaret.
Birinci meclis 5 Boşnak, 5 Sırp ve 5 Hırvat olmak üzere 15 delegeden oluşuyor. Bunlardan 5'i Sırp Cumhuriyeti'nden, 10'u ise Federasyondan seçiliyor. Delegeleri Milletler Meclisi ve Sırp Cumhuriyeti Parlamentosu seçiyor. Milletler Meclisi, daha önce Temsilcilikler Meclisi'nde kabul edilen bir kararı veto etme yetkisine sahip. Bu parlamentonun başkanlığını da Sırp, Hırvat ve Boşnak olmak üzere 3 kişi yürütüyor.
Temsilcilikler Meclisi ise 42 delegeden oluşuyor. Bu parlamenterlerin 28'i Federasyondan, 14'ü ise Sırp Cumhuriyeti'nden seçiliyor. Bir kararın bu meclisten geçmesi için en az üçte iki çoğunluk gerektiriyor. Ayrıca iki etnik topluluktan delege sayısının yarısının oylamada bulunması gerekiyor.
Temsilcilikler Meclisi'nin başında bir Başkan ve iki yardımcısı bulunuyor. Bu üç kişi de yine farklı etnik topluluklardan oluşuyor.
- Kantonlar
Bosna Hersek Federasyonu'nda 10 kanton bulunuyor ve bu kantonların kendilerine ait hükümetleri, parlamentoları ve bakanları var. Yerel olarak alınması gereken bir karar, kantonun onayını gerektiriyor, kantonun onaylamadığı bir kararı hükümetin veya devlet erkinin onaylama yetkisi bulunmuyor.
- Bosna Sırp Cumhuriyeti
Bosna Hersek'te 1990'lı yıllarda yapılan sayımda ülke nüfusunun yüzde 37'sini oluşturan Sırplar, Dayton Antlaşması'yla ülke topraklarının yüzde 49'unda, Sırp Cumhuriyeti'nde egemenliklerini sürdürüyor. Nüfusun yüzde 48’ini Boşnaklar yüzde 14.3’ünü Hırvatlar oluşturmaktadır. Kendi Başbakanları, bakanları, parlamentoları, cumhuriyet bayrakları olan Sırplar, Osmanlı'nın bir zamanlar eyalet sancağı olan Banja Luka'yı başkent olarak kullanıyor. Burada Osmanlı dönemine ait çok sayıda eseri yok ettiği belirtilen Sırpların, ayrıca Boşnak ve Hırvat nüfusu da baskı ve şiddetle bu topraklardan göçe zorladığı kaydediliyor. Daha önce Boşnak ve Hırvat nüfusun daha fazla olduğu kentin şu andaki demografik yapısının tamamen değiştiği ifade ediliyor.
Bosna Sırp Cumhuriyeti'nin Sırbistan sınırındaki 12 kilometrekarelik alana sahip Brçko bölgesi ise halen Birleşmiş Milletler yönetiminde özerk olarak idare ediliyor.
- Yüksek Temsilci
Bosna Hersek'teki bu siyasi yapının en üst noktasında ise Avrupa Birliği tarafından atanan Yüksek Temsilci görev yapıyor. Geniş yetkilerle donatılmış Yüksek Temsilci, Cumhurbaşkanı başta olmak üzere bütün idarecileri görevden alma yetkisini elinde bulunduruyor.
Dayton Antlaşması’nın imzalanmasından günümüze kadar 20 yıl geçmiş bulunmaktadır. Karmaşık idare yapısının yarattığı bir çok sorun bulunmaktadır.Bu konuyu gelecek yazımda değerlendireceğim.

Bodrum- Dörttepe 12 Ağustos 2015
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
17°
az bulutlu
banner303
Namaz Vakti 20 Eylül 2020
İmsak 04:54
Güneş 06:19
Öğle 12:39
İkindi 16:05
Akşam 18:48
Yatsı 20:08

Gelişmelerden Haberdar Olun

@