“Derler ki, insanlar ikiye ayrılır; Hattuşa’yı görenler ve diğerleri”

Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın manevi oğlu, ünlü yazar, turizmci Prof.Dr. Şadan Gökovalı, İzmir 9 Eylül Gazetesi’ne “Hattuşa”yı yazdı.

Boğazkale 26.10.2020, 21:36 27.10.2020, 00:12
4661
“Derler ki, insanlar ikiye ayrılır; Hattuşa’yı görenler ve diğerleri”

“Hattuşa (Boğazkale)” başlıklı yazısını, Boğazkale’deki Aşıkoğlu Otel’in sahibi Cengiz Aşıkoğlu’na ithaf eden Gökovalı, Hattuşa’nın mutlaka görülmesi gerektiğini vurgularken, insanlık tarihinin ilk yazılı barış antlaşması olan Kadeş’in altında Hitit Kraliçesi Puduhepa’nın mührünün de bulunmasının önemine özellikle işaret etti.

HATTUŞA (BOĞAZKALE)

Cengiz Aşıkoğlu'na-

Adamın biri, bir diğerinden on sığır ödünç aldı.

Vadesi geldiğinde on hayvan getirdi ama, aldıkları kadar semiz değil, çoğu ölez.

-Benim verdiklerim böyle değildi!

-Hayır böyleydi,

-Al takke ver külah, araya bir kaç (yalancı) tanık girdi.

Hitit yasalarına göre borcunu inkarın cezası idam, fazladan alacak istemenin cezası idam, yalancı tanıklığın cezası idam.

Hitit ülkesinde yargıçların altından kalkamadığı böyle davalar, Kraliçe ve Baş Yargıç Puduhepa'ya intikal ederdi.

Luviler'den sonra yurdumuzda ikinci etnik birliği kuran Hititler'in başkenti Hattuşa'yı gezelim bugün.

Tevrat'ta “HT” adlı önemsiz bir kavim veya ülkeden söz edilir. Tevrat araştırmacıları bunun ardına düştü. Çoğu kez olduğu gibi işe, Mezopotamya'dan başlandı. Yukarı doğru çıkıla çıkıla, Halys'in (Kızılırmak) eğmeci içinde bir başkent ve kocaman bir imparatorluk keşfedildi.

Bu ülkenin tarihi “Eski Krallık” ve “Büyük Krallık” olarak ikiye ayrılıyordu. (Sonra buna geç Hitit dönemi eklendi.) İlkinde I. Hattuşili'den (M.Ö. 1660-1630) II. Huziya'ya (M.Ö. 1480-1460) kadar 11 kral, ikincisindeyse II. Tuthalia'dan (M.Ö. 1460-1440) II. Şuppiluliuama'ya (M.Ö. 1200-1190) kadar 14 kral hüküm sürdü. Hitit İmparatorluğu, Mısır ile birlikte zamanın dünyasının iki süper gücünden birisi idi.

Siyasal ve ekonomik çıkarlar, bu iki devi karşı karşıya getirmekte gecikmedi. Tarihin ilk Dünya savaşı diyebileceğimiz kapışma sonrası yine tarihin metni bize ulaşmış en eski antlaşma (Kadeş) imzalandı. Antlaşmanın altında, Hitit Kralı ile birlikte Büyük Kraliçe Puduhepa'nın mührü bulunuyordu. (Antlaşmanın bakıra işlenmiş kopyası, New York'taki Birleşmiş Milletler binasının ön cephesini süslüyor. Bunun altında, “Orijinali Türkiye'de, Hattuşa'da bulundu” diye yazdırabilsek...) (Ön uyarı: Hattuşa'yı rehbersiz gezerseniz, cahil Hans gibi “Stein stein, alles stein: Taş taş, hepsi taş” der geçersiniz.)

Boğazkale'den Hattuşa'ya giriş yaptığımızda önce, sağdaki Büyük Tapınak'a ulaşırsınız. Buradaki duvar yapıları, gökten indiği söylenen yeşil taş, aslanlı tekne, her biri yüzlerce kilo tahıl alabilen küpler sizi şaşırtacaktır.

İkinci durağınız, kent surlarının “Aslanlı Kapısı” olacak. Bu kapı, minik bir kaleye benzer. Kapısı her sabah büyük bir törenle açılır, akşamları yine böyle kapatılırdı. İzinsiz girmeye çalışanların üstüne yukarıdan taşlar atılır ya da kaynar sular dökülürdü. Aman dikkat!..

Hattuşa'da, başka hiçbir yerde rastlayamayacağınız mimarlık harikaları görmeye hazır olun. İşte bunlardan biri, Yer Kapı. Burada, surun altından dışarıya ulaşan 82 metrelik tünel (potern) var. Düşman kenti kuşattığı zaman, buradan giren Hitit askerleri, düşmanı arkadan çeviriyordu. Bu arada bir ya da birkaç Hitit askeri, kaçıyormuş gibi, az ilerideki merdivenden yukarı çıkıyordu. Düşman askerleri, gittikçe daralan merdivenleri tırmanıyor, yukarıda tek kişi kalında kafası kesilerek, aşağıdaki düşman askerlerinin üstüne atılıyordu. Müthiş bir strateji...

Kent surlarının doğusundaki Kral Kapısı da sizi şaşırtacak. Kapının sol bölümünde Kral (Bence Savaş Tanrısı) yüksek kabartması var. Sizden saklanmaz: Buradaki kopya, orijinali Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde.

Hattuşa'da bunlardan başka birçok tapınak kalıntısı, küçük ve büyük kaleler, Nişantaşı vb bulunuyor. Son yılların en önemli keşiflerinden birisi, Hiyeroglifli oda. Bu gizemli yapının, cennete giden sembolik yol olduğu kabul ediliyor. Duvarlarındaki kabartmalar, büyük kral II. Şuppiluliuama'nın başarılarını anlatıyor.

Hattuşa turumuzun finali de çok çarpıcı olacaktır. Başkenti kuzeyden çevreleyen Budaközü çayını, köprü ve olasılıkla dünyanın en eski barajını görerek Yazılı Kaya'ya vasıl olacaksınız. İlk kez Fransız gezgin Charles Texier tarafından görülüp çizimi yapılan açıkhava tapınağı büyük ve küçük olmak üzere iki galeriden oluşur. Soldaki büyük galerinin sağ ve sol duvarlarındaki tanrı ve tanrıça kabartmaları, tam karşıdaki hierogamia (kutsal evlilik) sahnesine doğru ilerler durumda gösterilmekte. Söz konusu evlenme, Rüzgar Tanrısı Teşup ile Ana Tanrıça Hepat'ın düğün törenidir. Sağda Tanrı Şarruma ile IV. Tuthalia.

Girişe göre sağ taraftaki “B Odası” veya “Küçük Galeri” diye anılan bu bölüm, şaşılacak derecede bozulmamış olarak günümüze ulaşmış. Bunda, buranın ondokuzuncu Y.Y.'a kadar toprak altında kalmış olmasının rolü büyük. 18 metre uzunluğundaki bu galerinin genişliği kuzeyde 4, güneyde 2.5 metre. Yanlardaki duvarlar yapma değil, doğal. Girişin sağında 12 Yeraltı Tanrısı kabartması var. Bunların, gömlek, kemer, kısa etek ve ucu yukarı dönük çarık (edik?), birbirinin aynısı. Omuzlarında ucu kıvrık kılıç veya asa (lituus?) ve boynuzlu sivri başlıklar, bunların tanrı olduğunu gösteriyor. Bana kalırsa, eteklerinin kısa olması da, onların ata kolay binmelerini sağlıyordu... Karşı duvarda 3 kabartma görülüyor. İlkinde Tanrı Şarruma, Büyük Kral Tuthalia'yı kutsuyor veya ona yol gösteriyor. Kılıç Tanrısı ya da Yeraltı Tanrısı Vergal'ın yanında dikey durumda kılıç var. Odanın arka bölümünde üç derin niş (kör pencere diyelim), belki adak konulması içindi.

Yazılıkaya Açıkhava Tapınağı bize, Hititler'in dinsel törenlerinin nasıl yapıldığı konusunda fikir verir.

Eh, hayli yoruldunuz. Şimdi, Boğazkale girişindeki restoranlardan birinde yemek yemeyi hak ettiniz.

Hattuşa ve Boğazkale'ye benden selam iletmeyi unutmayın.

Derler ki: “İnsanlar ikiye ayrılır: Hattuşa'yı görenler ve diğerleri.”

ATATÜRK'ÜN BİR SAATİ VARDI

(Melih Cevdet Anday)

Atatürk'ün bir sözü vardı

Yediveren bir gül gibi açardı

Atatürk'ün bir atı vardı

Eti (Hitit)lerden beri koşardı

Atatürk'ün bir resmi vardı

Buğday tarlası gibi ağardı

Atatürk'ün bir saati vardı

Durmadı

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
parçalı bulutlu
banner364
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 15 24
6. Galatasaray 15 23
7. Başakşehir 14 22
8. Karagümrük 14 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Antalyaspor 14 18
13. Altay 15 18
14. Gaziantep FK 14 18
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Erzurumspor 13 28
2. Ümraniye 13 27
3. Ankaragücü 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Tuzlaspor 13 21
7. İstanbulspor 14 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Gençlerbirliği 14 20
10. Samsunspor 13 19
11. Adanaspor 15 19
12. Menemenspor 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Southampton 15 16
15. Everton 14 15
16. Leeds United 14 15
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 14 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 15 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 15 16
15. Granada 15 15
16. Deportivo Alaves 15 14
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7

Gelişmelerden Haberdar Olun

@