12.01.2011, 00:00 218

ABDULLAH ERCAN’IN KALEMİNDEN

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Prof. Dr. Ahmet SAMSUNLU

Kaybettiğimiz değerli hemşehrimiz Abdullah Ercan’ın “Çorumlu Şairler” isimli kitabı Çorum Eğitim ve Kültür Vakfı tarafından bastırılmıştır. Ayrıca kendisi Vakfımızın “Çorumevi” dergisine “Tarihte Çorumlular” başlıklı makaleler yazmıştır. Bunlardan “Fatih’in Hocası Ak Şemsettin” ile ilgili olanı aşağıda değerlendirmenize sunuyorum.

FATİH’İN HOCASI

AK ŞEMSETTİN

(1390 – 1459)

 

Çorum’un Osmancık ilçesinde doğdu. Abbasiler çağında yaşamış olan ünlü sûfi Şeyh Şehâbeddin Suhreverdi’nin soyundan gelen Şerâfeddin Hamza’nın oğludur. Şerâfeddin Hamza Şam’dan Anadolu’ya göçerek Osmancık’a yerleşti, burada evlendi, Ak Şemsedin bu evlilikten dünyaya geldi.

İlk bilgileri babasından ve yörenin bilginlerinden Şeyh Bedreddin’den aldı. Güçlü bir medrese öğrenimi gördü. Osmancık medresesine müderris oldu. Bu görevi uzun süre sürdürdü. Bu arada tıp bilimiyle ilgilendi. Bu dalda kitaplar yazdı. Bu nedenle Lokman-ı Sâni diye anıldı. Zamanla Vahdet-i Vücut’cu (varlığın birliği) bir tasavvuf (gizemcilik) anlayışına yöneldi. Bu yolda kâmil bir mürşid aramaya koyuldu. O dönemde İslam ülkelerinde yaygın ünü olan Şeyh Zeyneddin Hafi’ye bağlanmak için Haleb’e gitti. Ancak çok geçmeden Anadolu’ya döndü. Ankara’ya varıp Hacı Bayram Veli’ye bağlandı. Bir süre sonra şeyhin halifesi oldu. Bu arada Beypazarı ve İskilip medreselerinde müderrislik yaptı. 1429’da Hacı Bayram Veli’nin ölmesiyle tarikatın başına geçti. Bayramilik’in Şamsiyye kolunu kurdu. Padişah II. Murat tarikat yolunda Hacı Bayram Veli’ye bağlıydı. Bu nedenle Ak Şemseddin’i Edirne sarayına çağırdı. Orada bir süre Fatih’e lalalık ve hocalık yaptı. Fatih’in Manisa’ya vâli olarak gitmesi üzerine Göynük’e yerleşti. Fatih’in çağrısına uyarak İstanbul kuşatmasına katıldı. Kuşatma boyunca etkili konuşmasıyla askeri yüreklendirdi. Özellikle tersine kimi önerilere karşı kuşatmanın kesintisiz sürdürülmesi yönünde Fatih’i teşvik etti. Onun fetih kararlılığının hep diri kalmasında yardımcı oldu. Emevilerin gönderdiği Arap ordusuyla İstanbul kuşatmasına katılmış olan ve bir söylentiye göre hastalanarak, bir söylentiye göre çarpışmada ölen Ebû Eyyûb-el-Ensâri’nin mezarını tinsel bir güçle bulduğu söylenir.

Fetih’ten sonra İstanbul’da kalmadı. Göynük’e döndü. 1459’da orada öldü.

Tasavvufu ve Bayramiye tarikatını konu alan Arapça Risalet-ün-nûriye başta Şeyh-i Ekber Mudyiddin Arabi olmak üzre küfür ve ilhad (dinsizlik)‘la suçlanan Vahdet-i Vücut’çu büyük tasavvufçuları savunan Arapça Def’ü matâin-is-sûfiyye, tıbba dair Maddet-ül-hayat Ak Şemseddin’in edebiyat ve şiir dışındaki başlıca yapıtlarıdır.

Bunların dışında Fatih Sultan Mehmet’e yazılmış olan ve tarih yönünden önemli bir belge niteliği taşıyan iki mektubu vardır.

Şiir alanında Ak Şemseddin’in ötedenberi bilinen ve yazma nüshaları İstanbul kitaplıklarında bulunan tek yapıtı Nasihatnâme-i Ak Şemseddin’dir. Bu yüz beyitlik bir mesnevidir. Bunun dışında Bursalı Mehmet Tahir’in Osmanlı müellifleri adlı eserinde Ak Şemseddin’in dini-tasavvufi şiirleri olduğu bildirilmiş, bunlardan kimi beyitler örnek olarak gösterilmiş olmasına karşın bu şiirler uzun süre elde edilememiştir. Sonunda Milli kütüphanedeki el yazması bir şiir mecmuasında bulunarak Türk Dil Kurumu’nun çıkardığı Türk dili araştırmaları yıllığı’nda Prof. Kemal Eraslan imzasıyla 1987’de yayınlanmıştır.

 

Çünki mir’ât oldı âlem Hak cemâlin görmeğe

Pes bu âlemde tecelli buldular ehl-i kemâl

 

gibi dizelerden Ak Şemseddin’in Vahdet-i Vücut temeline dayanan bir tasavvuf inancı içinde olduğu anlaşılmaktadır. Onun, Vahdet şarabının neşvesiyle esriyip:

 

Ben anın ışk-ı şarâbın içiben her dem-be-dem

Şeh cemâlin görmek içün arş’ı meydân eyledüm

 

diyerek büyük ve ezeli gerçeğe ulaştığı görülmektedir.

Aşağıda bir gazelini veriyoruz:

 

Cânı terk etmek gerek bu evde cânân isteyen

Kahrı nûş etmek gerek derdine dermân isteyen

 

Mâşukun yolunda âşık nâ-murâd olmak gerek

Mâşuka vasl olmaya hicrinde pâyân isteyen

 

Ben ki mâşukun rızâsın isteyüp buldum bugün

Sâdık-ul-kavl olmaya küfrüne imân isteyen

 

Ben ki sûret milkini kıldım harâb ânın içün

Genci bulduysa acep olmaya imân isteyen

 

Şems fırâkun âğusun nûş ile vasl-ı yâr içün

Hâr cevrini çeker şol gül-i handân isteyen

 

İstanbul, 11 Ocak 2011

Tarihte Çorumlular, “Fatih’in Hocası Ak Şemsettin” Çorumevi Sayı:1 1996
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner255
banner133
23°
parçalı bulutlu
banner303
Namaz Vakti 25 Eylül 2020
İmsak 04:59
Güneş 06:24
Öğle 12:37
İkindi 15:59
Akşam 18:40
Yatsı 19:59

Gelişmelerden Haberdar Olun

@